Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC ĐỔI MỚI
CHÍNH SÁCH THU HỒI VÀ CHUYỂN ĐỔI MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG
ĐẤT TRONG ĐIỀU KIỆN CNH, ĐTH Ở VIỆT NAM
1.1. Thực chất, và sự cần thiết khách quan phải chuyển đổi mục đích sử
dụng đất trong điều kiện CNH, ĐTH ở Việt Nam
1.1.1. Thực chất của chuyển đổi mục đích sử dụng đất
Chuyển đổi mục đích sử dụng đất đai là một tất yếu khách quan trong
quá trình thực hiện công nghiệp hoá, đô thị hoá.
Khi nghiên cứu quy luật chung tích luỹ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt
nghiên cứu về bí mật của tích luỹ nguyên thuỷ; về sự tước đoạt nông dân; đạo
quân trù bị công nghiệp ngày càng sản sinh nhiều hơn; giai cấp vô sản nông
nghiệp Anh… C. Mác đã chỉ ra tính tất yếu phải thu hồi và chuyển đổi mục
đích sử dụng đất đai trong quá trình công nghiệp hoá, và hình thành các đô
thị, khai sinh ra chủ nghĩa tư bản (CNTB).
Ở Việt Nam trong vài chục năm lại đây (cuối thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21)
việc thu hồi và chuyển đổi mục đích sử dụng đất đai diễn ra và có quy mô
ngày càng rộng lớn. Trong các văn bản, sách báo thường sử dụng một cụm từ
"dân dã" để mô tả quá trình này, đó là cụm từ: "Giải phóng mặt bằng". Cụm
từ này nhằm mô tả quá trình tạo mặt bằng để xây dựng các công trình kinh tế,
xã hội, quân sự… Nó chưa thể hiện đúng thực chất của việc chuyển đổi mục
đích sử dụng đất.
Nếu tiếp cận từ nội dung công việc thì chuyển đổi mục đích sử dụng đất
bao gồm các bước công việc: Thu hồi đất đai phục vụ các dự án đã được
duyệt (theo quy hoạch); Bồi thường cho các đối tượng bị thu hồi đất; giải toả
các công trình đã có trên mặt đất; di chuyển dân cư bị thu hồi đất, tái tạo chỗ
ở, việc làm, thu nhập, ổn định cuộc sống; giao đất cho các chủ dự án để họ sử
dụng cho các nhiệm vụ theo mục đích đã được duyệt.
5
Nếu tiếp cận từ tiêu chí mục đích thì quá trình thu hồi và chuyển đổi
mục đích sử dụng đất đai nhằm tạo những điều kiện cần thiết cho phát triển.
Ở buổi khai sinh của CNTB quá trình thu hồi chuyển đổi mục đích sử dụng
đất đai đã tạo nên những vùng nguyên liệu những đồng cỏ chăn cừu rộng lớn,
cơ sở để phát triển ngành công nghiệp dệt, những công trường thủ công quy
mô lớn và các đô thị ở nước Anh; đặc biệt nó là cơ sở để hình thành lực lượng
lao động tự do, và bị tước đoạt hết tư liệu sản xuất, sẵn sàng bán sức lao động
của mình: Chính nhờ có đội ngũ này tiền tệ mới thành tư bản .
Ở nước ta hiện nay việc thu hồi và chuyển đổi mục đích sử dụng đất đai
là nhằm phát triển công nghiệp, chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng hiệu
quả hơn. Xây dựng hệ thống đô thị là xây dựng những trung tâm kinh tế của
một địa phương, một vùng, hay cả nước; chuyển lao động nông nghiệp năng
suất, hiệu quả thấp sang những ngành nghề mới có năng suất và hiệu quả kinh
tế cao.
Mục đích của quá trình này có tầm kinh tế quốc dân như vậy, trong lúc
khái niệm giải phóng mặt bằng chỉ bao hàm một ý nghĩa nhỏ hẹp là tạo mặt
bằng cho việc thi công một công trình nào đó.
Nếu tiếp cận từ tiêu chí "tính chất" thì quá trình thu hồi và chuyển đổi
mục đích sử dụng đất đai không chỉ đơn thuần là quá trình có tính chất kỹ
thuật: tạo mặt bằng cho việc triển khai xây dựng một công trình… mà đây là
một quá trình có tính chất kinh tế xã hội thậm chí cả chính trị rộng lớn. Có thể
nói quá trình thu hồi và chuyển đổi mục đích sử dụng ruộng đất là tổng hoà
của các quá trình sau:
Một là, quá trình vận động quần chúng kiên trì, gắn liền với thực thi
pháp luật công minh.
Hai là, quá trình giải quyết hài hoà quan hệ lợi ích giữa người bị thu
hồi; người được giao đất, giữa dân cư quanh vùng với những người mới đến,
giữa dân cư với chính quyền….
6
Ba là, quá trình tái định cư, chăm lo việc làm thu nhập, ổn định đời
sống dân cư bị chuyển cư (bao gồm đời sống vật chất và tinh thần; kinh tế xã
hội, cho người lớn và cho trẻ em…. cho hiện tại và tương lai).
Bốn là, quá trình thu hồi chuyển đổi mục đích sử dụng đất đai phải
được tiến hành đồng bộ với quá trình xoá đói giảm nghèo; xoá bỏ tệ nạn về
việc xây dựng, chỉnh trang hay xây dựng mới trong các đô thị.
Năm là, quá trình thu hồi và chuyển đổi mục đích sử dụng đất gắn liền
với quá trình đổi mới cơ cấu kinh tế, phân công lại lao động theo hướng hiệu
quả kinh tế cao và văn minh xã hội.
Vậy, nhìn tổng quát chuyển đổi mục đích sử dụng đất là quá trình từ
việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu
lại đất đã giao, đến việc giao đất cho các chủ dự án để sử dụng theo các mục
đích mới và giải quyết có hiệu quả các vấn đề phát sinh trong quá trình đó,
bằng các hình thức, phương pháp thích hợp (bao gồm việc bồi thường đất, bồi
thường và giải toả các tài sản hiện diện trên đất, tái định cư, hỗ trợ đào tạo,
giải quyết việc làm mới, hỗ trợ ổn định thu nhập, đời sống của người bị thu
hồi đất) nhằm mục tiêu thực hiện tốt quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế xã
hội (đã được duyệt), ổn định và nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm công
bằng, và an toàn xã hội*.
* Những cụm từ cụ thể dùng trong khái niệm này được hiểu theo cách
hiểu của Luật đất đai năm 2003 như sau:
• Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại
quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phường,
thị trấn quản lý theo quy định của luật này.
• Nhà nước giao đất là việc Nhà nước trao quyền sử dụng đất bằng
quyết định hành chính cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất.
• Nhà nước cho thuê đất là việc Nhà nước trao quyền sử dụng đất bằng
hợp đồng cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất.
7
• Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất đối với người đang sử dụng
đất ổn định là việc Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu
cho người đó.
• Nhận chuyển quyền sử dụng đất là việc xác lập quyền sử dụng đất do
người khác chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật thông qua
các hình thức chuyển đổi, chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng
đất hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất mà hình thành pháp nhân mới
• Giá quyền sử dụng đất (sau này gọi là giá đất) là số tiền tính trên 1
đơn vị diện tích đất do Nhà nước quy định hoặc được hình thành trong giao
dịch về quyền sử dụng đất.
• Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất
đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định.
• Tiền sử dụng đất là số tiền mà người sử dụng đất phải trả trong trường
hợp được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất đối với một diện tích đất
xác định.
• Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị
quyền sử dụng đất đối với diện tích bị thu hồi cho người bị thu hồi đất.
• Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị
thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới; bố trí việc làm mới; cấp kinh phí để
dời đến địa điểm mới.
• Sở hữu đất đai:
•• Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu.
•• Nhà nước thực hiện quyền định đoạt đối với đất đai như sau:
••• Quyết định mục đích sử dụng đất thông qua việc quyết định, xét
duyệt quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
••• Quy định về hạn mức giao đất và thời hạn sử dụng đất.
••• Quyết định giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, cho phép chuyển
mục đích sử dụng đất.
8
••• Định giá đất
•• Nhà nước thực hiện quyền điều tiết các nguồn lợi từ đất đai thông
qua các chính sách, tài chính về đất đai như sau:
••• Thu tiền sử dụng đất, tiền thuế đất.
••• Thu thuế sử dụng đất, thuế thu nhập từ chuyển quyền sử dụng đất.
••• Điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất mà không do đầu tư của
người sử dụng đất mang lại.
•• Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất thông qua
hình thức giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất đối với người
đang sử dụng đất ổn định; quy định quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất.
1.1.2. Sự cần thiết khách quan phải chuyển đổi mục đích sử dụng
đất trong điều kiện Việt Nam
1.1.2.1. Nghiên cứu của C.Mác về chuyển đổi mục đích và các thủ
đoạn thu hồi chuyển đổi mục đích sử dụng đất đai trong thời kỳ tích lũy
nguyên thủy tư bản chủ nghĩa
Trước khi trình bày sự cần thiết phải chuyển đổi mục đích sử dụng đất
đai phục vụ nhiệm vụ CNH, ĐTH ở Việt Nam hiện nay, luận văn hệ thống lại
những nghiên cứu của C.Mác về việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất đai ở
nước Anh, và Aisơlen trong thời kỳ CNH - TBCN.
Phục vụ cho quá trình tích lũy nguyên thủy tư bản chủ nghĩa và sau đó
là sự phát triển của các công trường thủ công, hình thành các đô thị công
nghiệp nhiều diện tích đất trồng trọt cây lương thực như: tiểu mạch, yến
mạch, khoai tây….được chuyển đổi mục đích sử dụng.
C.Mác trong Tư bản quyển 1 tập 3 đã có các số liệu sau:
Năm
Diện tích ngũ
cốc (giảm)
Diện tích hoa
màu (giảm)
Diện tích đồng
cỏ (tăng)
Diện tích trồng
lanh (tăng)
1861 15.701 arc 36.974 arc - 14.271 arc
1862 72.734 arc 74.785 arc 6623 arc 2.055 arc
1863 144.714 arc 19.358 arc 7724 arc 63.922 arc
1864 122.437 arc 2.317 arc 47486 arc 87.761 arc
1865 72.450 arc - 68970 arc -
9
1861
1865
428.041 arc 108.193 arc 82.834 arc 122.850 arc
Ở thí dụ này Mác chỉ ra diện tích trồng ngũ cốc qua 4 năm giảm
428.041arc; diện tích hoa màu giảm 108.193arc trong khi đó diện tích đồng
cỏ tăng 82.834arc diện tích trồng cây nguyên liệu cho dệt (lanh) tăng
122.850arc diện tích còn lại phục vụ cho các mục đích khác gắn liền và đô thị
hóa, và công nghiệp hóa.
Sự chuyển đổi mục đích trên theo Mác có nguyên nhân khách quan, tất yếu:
- Trước hết, C.Mác cho rằng: "bản chất của chế độ tư bản chủ nghĩa có
sự tách rời căn bản giữa người sản xuất với những tư liệu sản xuất… Nếu
không có sự tách rời đó thì chế độ tư bản chủ nghĩa cũng không thể xác lập
được. Vậy muốn cho chế độ TBCN xuất hiện hệ thì phải bị thẳng tay tước
đoạt tư liệu sản xuất của những người sản xuất, là những người đã dùng
những tư liệu ấy để thực hiện lao động của bản thân mình… sự chuyển biến
lịch sử làm cho lao động tách rời các điều kiện bên ngoài của lao động, đó là
cái bí mật của sự tích lũy gọi là tích lũy nguyên thủy… Còn về phần người
lao động, tức là người trực tiếp sản xuất muốn có thể làm chủ được bản thân
mình thì trước hết phải không bị trói buộc vào ruộng đất nữa… trở thành
người tự do bán lao động của mình".
Như vậy, việc biến nông dân thành những người tự do đòi hỏi thu hồi
và chuyển đổi mục đích sử dụng của đất đai, chuyển hóa nó thành tư bản.
Tiếp theo, cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất cơ cấu ngành
kinh tế thay đổi. Tỷ trọng ngành công nghiệp tăng lên, tỷ trọng ngành nông
nghiệp giảm xuống. Nhiều công trường thủ công sản xuất công nghiệp quy
mô lớn ra đời. Trong lúc đó nhờ những tiến bộ trong kỹ thuật canh tác, năng
suất cây trồng tăng lên. Để cung cấp một số lượng ngũ cốc, hoa màu như cũ
chỉ cần một diện tích ruộng đất gieo trồng ít hơn.
10
Cuối cùng, là vấn đề hiệu quả sử dụng đất. Đất đai trồng trọt ngũ cốc
hoa màu hiệu quả thấp hơn là chuyển sang trồng cây nguyên liệu, trồng cỏ và
thành bãi chăn thả phát triển các đàn cừu lấy lông cừu phát triển ngành dệt và
len. Việc chuyển đổi mục đích trên cùng đòi hỏi phải khắc phục tình trạng
mỗi gia đình sở hữu một miếng đất rộng ít nhất là 4 acôrơ (với những căn nhà
nhỏ) để hình thành những trang trại quy mô lớn. Mác dẫn ra bài viết của Mục
sư Átlingtơn phản ánh:"Trong nhiều giáo khu ở Hécphoócse 24 ấp, mỗi cái
trung bình từ 50 - 150 arc đã bị hợp lại thành 3 ấp lớn".
Về các thủ đoạn tước đoạt đất ruộng của nông dân chuyển thành đồng
cỏ phát triển đàn cừu nhằm cung cấp lông cừu cho các công trường thủ công
nghề dệt C.Mác đã nêu lên các hình thức chủ yếu sau:
Một là, "Chiếm đoạt những đất đai công cộng của nông dân, và đuổi họ
ra khỏi mảnh đất mà họ cũng có quyền sở hữu phong kiến ngang với người
chủ của họ. Những hành động bạo lực đó ở Anh phát sinh do các công trường
thủ công sản xuất lên ở Fơ lan đơ rơ phát đạt lên và do sự tăng giá len mà sự
phát đạt kia đưa tới. Cuộc chiến tranh hai đóa hoa hồng lâu dài đã tiêu diệt lớp
quý tộc cũ, nên lớp quý tộc mới, con đẻ của thời đại của nó, coi tiền bạc là
quyền lực mạnh hơn tất cả các quyền lực khác. Biến đồng ruộng thành đồng
cỏ đó là khẩu hiệu chiến đấu của lũ quý tộc mới…. Từ năm 1801 đến 1831
nhân dân nông thôn đã bị tước đoạt 3.511.770 acôrơ…. thử hỏi có bao giờ
dân cư nông thôn lĩnh được một đồng tiền bồi thường nào chăng" (Tư bản,
quyển 1, tập 3 trang 225).
Hai là, cải cách chế độ sở hữu của giáo hội "chế độ sở hữu của giáo hội
là cái thành lũy thiêng liêng đối với chế độ sở hữu ruộng đất. Cái trước kia bị
hạ rồi thì cái sau cũng không thể đứng vững được nữa" (trang 231).
Ở thế kỷ XVI, giáo hội Thiên chúa giáo là kẻ chiếm hữu phong kiến
của phần lớn đất đai nước Anh. Việc phế bỏ những nhà tu kín… làm cho
những người ở trong đó rơi vào đội ngũ vô sản. Ngay cả tài sản của tăng lữ
cũng rơi vào tay những sủng thần, hoặc bị bán với giá rẻ mạt cho những
11
người dân thành thị, những Fermier đầu cơ, bọn này bắt đầu đuổi hàng loạt
những tá điền cũ, cha truyền con nối. Quyền người nghèo được hưởng một
phần trong thuế thập phân của Giáo hội bị xóa bỏ một cách lặng lẽ.
Thứ ba, chiếm đoạt đất công (Luật Rào đất công) dưới triều Sta- át cho
phép các địa chủ được dùng những thủ đoạn hợp pháp để tước đoạt… Họ xóa
bỏ chế độ ruộng đất phong kiến…. đòi hỏi những tài sản có danh nghĩa phong
kiến, nay được xác định là thuộc quyền sở hữu tư nhân. Đất đai của Nhà nước
mà, trước kia, người ta chỉ dám cướp bóc một cách dè dặt trong vòng hợp
thức, thì bây giờ, người ta dùng bạo lực… bất chấp thủ tục đem sát nhập
thẳng vào những tài sản tư mà không phải bồi thường cho ai cả.
Thứ tư, gạt bỏ nông dân lẫn nhà cửa của họ ra khỏi các vùng đất được
"quy hoạch" chuyển sang "chế độ trồng trọt đại quy mô" hay "thành đồng cỏ
chăn nuôi". Ở Airơlen người ta "sàn phẳng luôn một lúc nhiều làng mạc… ở
Ecôsơ thì san phẳng những diện tích rộng bằng hơn một hầu quốc trong nước
Đức. Làng mạc của họ bị thiêu hủy, đồng ruộng của họ biến thành đồng cỏ
chăn nuôi đó là thủ đoạn mà người lúc đó gọi là "Làm cho rừng cây thưa ra".
1.2.2. Sự cần thiết phải thu hồi và chuyển đổi mục đích sử dụng đất
đai phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa đô thị hóa ở Việt Nam hiện nay
Ở nước ta, sau Hiến pháp năm 1980 đất đai thuộc quyền sở hữu toàn
dân, do Nhà nước đã giao quyền sử dụng từng lô đất cho các đối tượng cụ thể
để khai thác. Việc thu hồi và chuyển đổi mục đích sử dụng đất đai ở từng lô
đất cụ thể có những lí do khách quan chung xuất phát từ: cơ cấu nhu cầu đất
đai thay đổi; do yêu cầu phải sử dụng đất có hiệu quả hơn; do sự đổi mới phân
công lao động xã hội và tốc độ đô thị hóa nhanh trong quá trình công nghiệp
hóa…
- Đất đai là yếu tố cầu cho nhiều loại nhu cầu: xây dựng cơ sở hạ tầng
phát triển các ngành sản xuất, dịch vụ nhu cầu đời sống xã hội… phù hợp với
trình độ phát triển kinh tế - xã hội ở từng thời kỳ nhu cầu sử dụng đất có cơ
cấu khác nhau. Trong điều kiện đất đai có hạn, khi cơ cấu nhu cầu đất đai
12
thay đổi, muốn thỏa mãn các nhu cầu mới thì việc thu hồi và chuyển đổi mục
đích sử dụng đất đai là tất yếu, không thể khác được.
Với chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hóa nhu cầu đất xây dựng giao
thông, thủy lợi, đất xây dựng nhà ở, trường học, các công trình văn hóa đặc
biệt đất xây dựng các Nhà máy cửa hàng, công sở,… tăng nhanh. Do phải
chuyển đất trồng trọt phục vụ cho yêu cầu mới.
- Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất đai còn do yêu cầu phải sử
dụng đất có hiệu quả hơn thúc bách. Trong phạm vi đất nông nghiệp đang có
phong trào xây dựng cánh đồng có thu nhập 50 triệu VNĐ một ha, muốn vậy
phải đổi mới cơ cấu cây trồng, mùa vụ để hiệu quả trên một đơn vị diện tích
tăng lên. Việc chuyển đất nông nghiệp thành đất đô thị làm cho giá trị một
đơn vị diện tích đất tăng lên rõ rệt thí dụ đất nông nghiệp có giá 50.00đ/1m
2
nhưng đất đô thị giá có thể là 5.000.000đ/1m
2
, tăng 100 lần (có nhiều ví dụ
giá đất cao hơn mức kể trên).
- Trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa phân công lao động xã
hội có những chuyển biến theo hướng lao động nông nghiệp giảm dần, lao
động công nghiệp, dịch vụ tăng lên nhanh, lao động và dân cư nông thôn
giảm, lao động và dân cư đô thị tăng lên nhanh chóng.
Sự phát triển của khoa học, kỹ thuật canh tác làm cho năng suất lao
động trong nông nghiệp tăng nhanh, tạo điều kiện cho phép giảm số lao động
nông nghiệp. Số lao động dôi ra này sẽ bổ xung vào đội quân phục vụ cho
phát triển công nghiệp, dịch vụ. Họ ra thành thị và có nghề nghiệp, và vị trí
công việc mới. Không có lực lượng lao động này không thể nói đến công
nghiệp hóa. Đội quân công nghiệp, dịch vụ tăng đòi hỏi phải có nhà ở, đường
xá, trường học, các công trình phúc lợi khác… đi theo yêu cầu mở rộng diện
tích, các đô thị là cấp bách, tất yếu (tốc độ đô thị nhanh, trog khi khả năng
quy hoạch, xây dựng có hạn, dẫn tới tình trạng nhiều làng xóm cũ ở ngoại
thành nay chuyển vào nội thành mà vẫn mang dáng vẻ nông thôn, chen lấn,
đan xen với phố xá) ở nông thôn do năng suất cây trồng tăng lên, nên có khả
13
năng giảm diện tích nông nghiệp xuống, để chuyển sang phục vụ công
nghiệp, dịch vụ và đô thị hóa.
1.2. Cơ sở lý luận của chính sách về chuyển đổi mục đích sử dụng đất
trong điều kiện CNH, ĐTH ở Việt Nam
1.2.1. Lý luận chung về chính sách
Trong nền kinh tế thị trường Nhà nước thực hiện các nhiệm vụ quản lý
các hoạt động kinh tế xã hội nhằm phát huy những ưu thế và khắc phục các
khuyết tật của kinh tế thị trường. Nhà nước với tư cách là chủ thể quản lý sử
dụng các công cụ quản lý truyền dẫn các tác động quản lý lên các đối tượng
và khách thể quản lý. Các công cụ quản lý bao gồm: công cụ kế hoạch; pháp
luật; các chính sách kinh tế, xã hội; bộ máy Nhà nước, cán bộ công chức; các
tài sản nhà nước (như: ngân sách; đất đai; tài nguyên; công khố; kết cấu hạ
tầng kinh tế xã hội); các doanh nghiệp Nhà nước; hệ thống thông tin Nhà
nước; văn hoá dân tộc. Trong đó, chính sách kinh tế xã hội là một công cụ hết
sức quan trọng. Chính sách kinh tế xã hội là một tổng thể các quan điểm, tư
tưởng, các giải pháp và công cụ mà Nhà nước sử dụng để tác động lên các
chủ thể kinh tế xã hội nhằm giải quyết các vấn đề (đặt ra cho chính sách)
nhằm thực hiện các mục tiêu nhất định theo định hướng mục tiêu tổng thể của
đất nước.
Cấu trúc của một chính sách gồm có: Mục tiêu của chính sách; các
nguyên tắc thực hiện mục tiêu của chính sách; các phân hệ của chính sách;
các giải pháp và các công cụ của chính sách.
Là một công cụ quan trọng nhất, các chính sách có các chức năng: chức
năng định hướng; chức năng điều tiết; chức năng tạo tiền đề cho phát triển;
chức năng khuyến khích sự phát triển.
Để thực hiện các chức năng trên, các chính sách phải bảo đảm các yêu
cầu sau đây:
• Tính khách quan: nghĩa là phải tuân thủ các yêu cầu của quy luật
khách quan; cũng có ý nghĩa nội dung chính sách phải dựa trên cơ sở khoa
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét