Thứ Bảy, 8 tháng 2, 2014

Hạch toán tiền lương và bảo hiểm tại Công ty xây dựng Sông Đà

cho ngời lao động sao cho hợp lý, phù hợp với đặc điểm công nghệ, phù
hợp với trình độ năng lực quản lý.
Hiện nay, việc trả lơng trong các doanh nghiệp phải thực hiện
theo luật lao động và theo Nghị định NĐ 197 CP 31-12-1994 của Thủ t-
ớng Chính phủ quy định chi tiết và hớng dẫn thi hành tại điều 58 Bộ luật
lao động nớc ta. Các doanh nghiệp có thể áp dụng 3 hình thức trả lơng
nh sau:
- Hình thức trả lơng theo thời gian
- Hình thức trả lơng theo sản phẩm
- Hình thức trả lơng khoán
A. Hình thức trả lơng theo thời gian:
Theo hình thức này, cơ sở để tính trả lơng là thời gian làm việc
và trình độ nghiệp vụ của ngời lao động.
Tuỳ theo tính chất lao động khác nhau, mỗi ngành nghề cụ thể
có một thang lơng riêng, trong mỗi một thang lơng lại tuỳ theo trình độ
thành thạo nghiệp vụ, kỷ luật, chuyên môn mà chia làm nhiều bậc lơng,
mỗi bậc lơng có một mức tiền lơng nhất định.
Tiền lơng theo thời gian có thể tính theo các đơn vị thời gian nh:
tháng, tuần, ngày, giờ.
Lơng tháng đợc quy định sẵn đối với từng bậc lơng trong các thang
lơng, nó có nhiều nhợc điểm bởi không tính đợc ngời làm việc nhiều
hay ít ngày trong tháng, do đó không có tác dụng khuyến khích tận
dụng đủ số ngày làm việc quy định. Lơng tháng thờng áp dụng để trả
lơng cho nhân viên làm công tác quản lý hành chính, quản lý kinh tế
và các nhân viên thuộc các ngành hoạt động không có tính chất sản
xuất.
Lơng tuần đợc trả cho ngời lao động căn cứ vào mức lơng tháng và
số tuần thực tế trong tháng. Lơng tuần áp dụng trả cho các đối tợng
lao động có thời gian lao động không ổn định mang tính chất thời
vụ.
Lơng ngày trả cho ngời lao động căn cứ vào mức lơng ngày và số
ngày làm việc thực tế trong tháng. Lơng ngày thờng áp dụng để trả l-
ơng cho lao động trực tiếp hởng lơng thời gian, tính lơng cho ngời
lao động trong những ngày hội họp, học tập hoặc làm nghĩa vụ khác
và làm căn cứ để tính trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH). Hình thức
này có u điểm đơn giản, dễ tính toán, phản ánh đợc trình độ kỹ thuật
5
và điều kiện làm việc của ngời lao động. Song, nó cha gắn tiền lơng
với kết quả lao động của từng ngời nên không kích thích việc tận
dụng thời gian lao động, nâng cao năng suất lao động và chất lợng
sản phẩm.
Mức lơng giờ tính dựa trên cơ sở mức lơng ngày, nó thờng đợc áp
dụng để trả lơng cho lao động trực tiếp trong thời gian làm việc
không hởng theo sản phẩm. Ưu điểm của hình thức này là đã tận
dụng đợc thời gian lao động của công nhân nhng nhợc điểm là vẫn
cha gắn tiền lơng với kết quả lao động với từng ngời, theo dõi phức
tạp
Thực tế cho thấy đơn vị thời gian để trả lơng càng ngắn thì việc trả lơng
càng gần với mức độ hao phí lao động thực tế của ngời lao động.
*Tiền lơng Tiền lơng cấp bậc Số ngày làm việc
=
ì
tháng chức vụ 1 ngày thực tế trong tháng
Tiền lơng tháng
ì
12 tháng
*Tiền lơng tuần =
Số tuần làm việc theo chế độ (52)
Tiền lơng tháng
*Tiền lơng ngày =
Số ngày làm việc theo chế độ (26)
Tiền lơng ngày
*Tiền lơng giờ =
Số giờ làm việc theo chế độ
Hình thức trả lơng này có nhợc điểm là không phát huy đầy đủ
nguyên tắc phân phối theo lao động vì nó không xét đến thái độ lao
động, đến cách sử dụng thời gian lao động, sử dụng nguyên vật liệu,
máy móc thiết bị, cha chú ý đến kết quả và chất lợng công tác thực tế
của ngời lao động.
6
B. Hình thức trả lơng theo sản phẩm
Theo hình thức này, cơ sở để tính trả lơng là số lợng và chất l-
ợng sản phẩm hoàn thành.
Đây là hình thức trả lơng phù hợp với nguyên tắc phân phối theo
lao động, gắn bó chặt chẽ thù lao lao động với kết quả sản xuất, kỹ
thuật, chuyên môn, nghiệp vụ, phát huy năng lực, khuyến khích tài
năng, sử dụng và phát huy đợc khả năng của máy móc trang thiết bị để
tăng năng suất lao động.
Tuy nhiên bên cạnh đó còn có những hạn chế có thể khắc phục
đợc nh năng suất cao nhng chất lợng kém do làm ẩu, vi phạm quy trình,
sử dụng quá năng lực của máy móc đó là do quá coi trọng số lớng sản
phẩm hoàn thành và một phần cũng do các định mức kinh tế kỹ thuật
xây dựng quá lỏng lẻo, không phù hợp với điều kiện và khả năng sản
xuất của doanh nghiệp.
Bởi vậy, trong việc trả lơng theo sản phẩm, vấn đề quan trọng là
phải xây dựng các định mức kinh tế kỹ thuật để làm cơ sở cho việc xây
dựng đơn giá tiền lơng đối với từng loại sản phẩm, từng công việc một
cách hợp lý .
Tuỳ thuộc vào điều kiện và tình hình cụ thể ở từng doanh
nghiệp, hình thức trả lơng theo sản phẩm đợc vận dụng theo các phơng
pháp cụ thể:
- Trả lơng theo sản phẩm trực tiếp không hạn chế
- Trả lơng theo sản phẩm gián tiếp
- Trả lơng theo sản phẩm có thởng - phạt
- Trả lơng theo sản phẩm luỹ tiến
1. Tiền lơng trả theo sản phẩm trực tiếp không hạn chế
Với cách này, tiền lơng phải trả cho ngời lao động đợc trích trực
tiếp theo số lợng sản phẩm hoàn thành đúng quy cách, phẩm chất và
đơn giá tiền lơng sản phẩm đã quy định không chịu một sự hạn chế nào.
Đơn giá tiền lơng trả cho một đơn vị sản phẩm hoàn thành đợc
xây dựng căn cứ vào mức lơng cấp bậc công việc và định mức thời gian
hoặc định mức sản lợng cho công việc đó. Ngoài ra , nếu có phụ cấp
khu vực thì đơn giá tiền lơng còn có thêm cả tỷ lệ phụ cấp khu vực.
7
hoặc
Hình thức trả lơng theo sản phẩm trực tiếp không hạn chế có u
điểm đơn giản, dễ hiểu, quán triệt nguyên tắc phân phối theo lao động,
lơng trả cho công nhân càng cao khi sản xuất ra càng nhiều sản phẩm,
do đó khuyến khích đợc ngời công nhân nâng cao năng suất lao động.
Đây là hình thức phổ biến đợc các doanh nghiệp sử dụng để tính lơng
phải trả cho lao động trực tiếp.Tuy nhiên cách trả lơng này cũng có nh-
ợc điểm nâng cao lợi ích cá nhân, không khuyến khích ngời lao động
quan tâm đến lợi ích chung của tập thể.
2. Tiền lơng trả theo sản phẩm luỹ tiến
Theo hình thức này, ngoài tiền lơng theo sản phẩm trực tiếp còn
căn cứ vào mức độ hoàn thành tỷ lệ luỹ tiến. Mức luỹ tiến này còn có
thể quy định bằng hoặc cao hơn định mức sản lợng. Những sản phẩm d-
ới mức khởi điểm luỹ tiến đợc tính theo đơn giá tiền lơng chung cố
định, những sản phẩm vợt mức càng cao thì suất luỹ tiến càng lớn.
Lơng trả theo sản phẩm luỹ tiến có tác dụng kích thích mạnh mẽ
việc tăng nhanh năng suất lao động, nhng thờng dẫn đến tốc độ tăng
tiền lơng cao hơn tăng năng suất lao động và làm tăng khoản mục chi
phí nhân công trong giá thành sản phẩm của doanh nghiệp. Vì vậy, hình
thức này đợc sử dụng nh một giải pháp tạm thời nh áp dụng trả lơng ở
những khâu quan trọng cần thiết để đẩy nhanh tốc độ sản xuất đảm bảo
cho sản xuất cân đối, đồng bộ hoặc có thể áp dụng trong trờng hợp
doanh nghiệp phải thực hiện gấp một đơn đặt hàng nào đó. Trờng hợp
không cần thiết thì doanh nghiệp không nên sử dụng hình thức này.
3. Tiền lơng trả theo sản phẩm gián tiếp
Tiền lơng của ngời đợc trả lơng theo sản phẩm gián tiếp đợc xác
định bằng cách nhân số lợng sản phẩm thực tế của ngời lao động trực
tiếp đợc ngời đó phục vụ với đơn giá lơng cấp bậc của họ (hoặc mức l-
ơng cấp bậc nhân với tỷ lệ % hoàn thành định mức sản lợng bình quân
của ngời lao động trực tiếp).
Tiền lơng trả theo Số lợng sản phẩm Đơn giá lơng
8
=
ì
sản phẩm trực tiếp của công nhân trực tiếp gián tiếp
Số lợng sản phẩm của
Mức lơng cấp bậc công nhân trực tiếp
=
ì

ì
100
của lao động gián tiếp Sản lợng định mức
Nh vậy:
Mức lơng cấp bậc của lao động gián tiếp
Đơn giá tiền lơng gián tiếp =
Sản lợng định mức

Hình thức trả lơng này áp dụng để trả lơng cho lao động gián
tiếp ở các bộ phận sản xuất nh công nghệ điều chỉnh máy, sửa chữa thiết
bị, bảo dỡng máy móc, lao động làm nhiệm vụ vận chuyển vật liệu,
thành phẩm
Trả lơng theo thành phẩm gián tiếp khuyến khích những ngời
lao động gián tiếp phối hợp với lao động trực tiếp để nâng cao năng suất
lao động, cùng quan tâm tới kết quả chung. Tuy nhiên, hình thức này
không đánh giá đợc đúng kết quả lao động của ngời lao động gián tiếp.
4. Tiền lơng trả theo sản phẩm có thởng, phạt
Để khuyến khích ngời công nhân có ý thức trách nhiệm trong
sản xuất, công tác, doanh nghiệp có chế độ tiền thởng khi ngời công
nhân đạt đợc những chỉ tiêu mà doanh nghiệp đã quy định nh thởng về
chất lợng sản phẩm tốt, thởng về tăng năng suất lao động, tiết kiệm vật
t.
Trong trờng hợp ngời lao động làm ra sản phẩm hỏng, lãng phí
vật t, không đảm bảo ngày công quy định thì có thể phải chịu mức tiền
phạt trừ vào mức tiền lơng theo sản phẩm mà họ đợc hởng.
Thực chất của hình thức trả lơng này là sự kết hợp giữa tiền l-
ơng trích theo sản phẩm với chế độ tiền thởng, phạt mà doanh nghiệp
quy định.
Hình thức này đánh vào lợi ích ngời lao động, làm tốt đợc thởng,
làm ẩu phải chịu mức phạt tơng ứng, do đó, tạo cho ngời công nhân có ý
thức công việc, hăng say lao động. Nhng hình thức này nếu làm tuỳ tiện
sẽ dẫn đến việc trả thởng bừa bãi, không đúng ngời đúng việc, gây tâm
lý bất bình cho ngời lao động.
9
C. Hình thức trả lơng khóan
Theo hình thức này, công nhân đợc giao việc và tự chịu trách
nhiệm với công việc đó cho tới khi hoàn thành.
Có 2 phơng pháp khoán: khoán công việc và khoán quỹ lơng.
- Khoán công việc:
Theo hình thức này, doanh nghiệp quy định mức tiền lơng cho
mỗi công việc hoặc khối lợng sản phẩm hoàn thành. Ngời lao động căn
cứ vào mức lơng này có thể tính đợc tiền lơng của mình thông qua khối
lợng công việc mình đã hoàn thành.
Mức lơng quy định Khối lợng công việc
Tiền lơng khoán công việc =
ì
cho từng công việc đã hoàn thành
Cách trả lơng này áp dụng cho những công việc lao động đơn
giản, có tính chất đột xuất nh bốc dỡ hàng, sửa chữa nhà cửa
- Khoán quỹ l ơng
Theo hình thức này, ngời lao động biết trớc số tiền lơng mà họ
sẽ nhận sau khi hoàn thành công việc và thời gian hoàn thành công việc
đợc giao. Căn cứ vào khối lợng từng công việc hoặc khối lợng sản phẩm
và thời gian cần thiết để hoàn thành mà doanh nghiệp tiến hành khoán
quỹ lơng.
Trả lơng theo cách khoán quỹ lơng áp dụng cho những công việc
không thể định mức cho từng bộ phận công việc hoặc những công việc mà
xét ra giao khoán từng công việc chi tiết thì không có lợi về mặt kinh tế,
thờng là những công việc cần hoàn thành đúng thời hạn.
Trả lơng theo cách này tạo cho ngời lao động có sự chủ động
trong việc sắp xếp tiến hành công việc của mình từ đó tranh thủ thời
gian hoàn thành công việc đợc giao. Còn đối với ngời giao khoán thì
yên tâm về thời gian hoàn thành.
Nhợc điểm của phơng pháp trả lơng này là dễ gây ra hiện tợng
làm bừa, làm ẩu, không đảm bảo chất lợng do muốn đảm bảo thời gian
hoàn thành. Vì vậy, muốn áp dụng phơng pháp này thì công tác kiểm
nghiệm chất lợng sản phẩm trớc khi giao nhận phải đợc coi trọng, thực
hiện chặt chẽ.
Nhìn chung, ở các doanh nghiệp do tồn tại trong nền kinh tế thị
trờng, đặt lợi nhuận lên mục tiêu hàng đầu nên việc tiết kiệm đợc chi
phí lơng là một nhiệm vụ quan trọng, trong đó cách thức trả lơng đợc
10
lựa chọn sau khi nghiên cứu thực tế các loại công việc trong doanh
nghiệp là biện pháp cơ bản, có hiệu quả cao để tiết kiệm khoản chi phí
này. Thông thờng ở một doanh nghiệp thì các phần việc phát sinh đa
dạng với quy mô lớn nhỏ khác nhau. Vì vậy, các hình thức trả lơng đợc
các doanh nghiệp áp dụng linh hoạt, phù hợp trong mỗi trờng hợp, hoàn
cảnh cụ thể để có đợc tính kinh tế cao nhất.
III - Lý luận chung về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y
tế, kinh phí công đoàn.
1. Bảo hiểm xã hội (BHXH):
Trong thực tế, không phải lúc nào con ngời cũng chỉ gặp thuận
lợi, có đầy đủ thu nhập và mọi điều kiện để sinh sống bình thờng. Trái
lại, có rất nhiều trờng hợp khó khăn, bất lợi, ít nhiều ngẫu nhiên phát
sinh làm cho ngời ta bị giảm mất thu nhập hoặc các điều kiện sinh sống
khác nh ốm đau, tai nạn, tuổi già mất sức lao động nhng những nhu
cầu cần thiết của cuộc sống không những mất đi hay giảm đi mà thậm
chí còn tăng lên, xuất hiện thêm những nhu cầu mới (khi ốm đau cần
chữa bệnh ). Vì vậy, con ngời và xã hội loài ngời muốn tồn tại, vợt qua
đợc những lúc khó khăn ấy thì phải tìm ra và thực tế đã tìm ra nhiều
cách giải quyết khác nhau.
Trong xã hội công xã nguyên thuỷ, khó khăn bất lợi của mỗi ng-
ời đợc cả cộng đồng san sẻ gánh chịu. Còn ở xã hội phong kiến quan lại,
những lúc gặp khó khăn thì cậy nhờ ở Vua, dân c gặp khó khăn thì trông
cậy vào sự đùm bọc, hảo tâm của họ hàng làng xã. Nh vậy là tất cả đều
ở thế bị động, thụ động trông chờ vào sự hảo tâm của phía giúp đỡ mà
hoàn toàn không đợc chắc chắn.
Tiến bộ hơn, khi nền công nghiệp và kinh tế hàng hoá phát triển
xuất hiện mối quan hệ chủ - thợ. Khi hai bên cam kết về lao động, điều
kiện về sự đảm bảo một phần thu nhập để trang trải những nhu cầu sinh
sống thiết yếu khi ốm đau, tai nạn cho ngời lao động đã đợc ngời lao
động quan tâm đến. Tuy nhiên, mới đầu do việc đảm bảo này chỉ liên
quan giữa hai bên chủ- thợ mà chủ thì rõ ràng không muốn chi ra, thợ
thì luôn đòi hỏi, vì vậy, tranh chấp giữa họ luôn xảy ra.
điều kiện khách quan đó làm xuất hiện một bên thứ ba, là nhân
vật đóng vai trò trung gian để giúp thực hiện những cam kết giữa chủ-
11
thợ bằng những hoạt động thích hợp của nó. Nhân vật thứ ba có đủ khả
năng và sự tín nhiệm để làm bên trung gian, đó là Nhà nớc.
Nhà nớc quy định hàng tháng giới chủ phải trích ra một khoản
tiền nho nhỏ đợc tính toán chặt chẽ trên cơ sở xác xuất những biến cố
của tập hợp những ngời lao động làm thuê để giao cho bên thứ ba, khi
có biến cố thì bên thứ ba chi trả, không phụ thuộc vào giới chủ, số tiền
không phải dùng đến (cha phải chi trả) sẽ tồn tích lâu ngày thành quỹ.
Việc Nhà nớc can thiệp vào với vai trò là bên thứ ba, một mặt
làm tăng vai trò của Nhà nớc trong nền kinh tế trong các mối quan hệ xã
hội, mặt khác làm tăng chi cho ngân sách Nhà nớc.
Nhà nớc bằng những cơ sở lý luận khoa học đã buộc giới chủ
đóng góp vào quỹ BHXH với một khoản tiền phù hợp đủ cho ngời lao
động, đồng thời cũng yêu cầu giới thợ đóng góp một phần tiền lơng của
mình vào quỹ để đảm bảo cho cuộc sống của chính mình.
Nhờ các hoạt động của Nhà nớc này mà mâu thuẫn giữa chủ-
thợ đợc giải quyết, cả hai bên đều hài lòng, cảm thấy mình có lợi và đợc
bảo vệ.
Nh vậy, ta có đợc khái niệm về BHXH nh sau:
BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập
đối với ngời lao động khi họ gặp phải biến cố làm giảm hoặc mất khả
năng lao động hoặc mất việc làm bằng cách hình thành và sử dụng một
quỹ tài chính tập trung do sự đóng góp của ngời sử dụng lao động và ng-
ời lao động, nhằm đảm bảo an toàn đời sống cho ngời lao động và gia
đình họ, góp phần đảm bảo an toàn xã hội.
ở Việt Nam hiện nay, mọi ngời lao động có tham gia đóng
BHXH đều có quyền hởng BHXH. Đóng BHXH là tự nguyện hay bắt
buộc tuỳ thuộc vào loại đối tợng và từng loại doanh nghiệp để đảm bảo
cho ngời lao động đợc hởng các chế độ BHXH thích hợp. Phơng thức
đóng BHXH dựa trên cơ sở mức tiền lơng quy định để đóng BHXH đối
với mỗi ngời lao động.
Quỹ BHXH
Theo chế độ hiện hành, quỹ BHXH đợc tính theo tỷ lệ 20% trên
tổng quỹ lơng cấp bậc và các khoản phụ cấp thờng xuyên của ngời lao
động thực tế trong kỳ hạch toán.
Trong đó, 15% ngời sử dụng lao động phải nộp và khoản này
tính vào chi phí kinh doanh, còn 5% do ngời lao động trực tiếp đóng
góp (trừ trực tiếp vào lơng).
12
Chi của quỹ BHXH cho ngời lao động theo chế độ căn cứ vào:
+Mức lơng ngày của ngời lao động
+Thời gian nghỉ (có chứng từ hợp lệ)
+Tỷ lệ trợ cấp BHXH.
2. Bảo hiểm y tế (BHYT):
Gần giống nh ý nghĩa của BHXH, BHYT là sự đảm bảo thay thế
hoặc bù đắp một phần chi phí khám chữa bệnh cho ngời lao động khi họ
gặp rủi ro ốm đau, tai nạn bằng cách hình thành và sử dụng một quỹ
tài chính tập trung do sự đóng góp của ngời sử dụng lao động, nhằm
đảm bảo sức khoẻ cho ngời lao động.
Quỹ BHYT
Quỹ BHYT đợc hình thành bằng cách trích 3% trên số thu nhập tạm
tính của ngời lao động; trong đó ngời sử dụng lao động phải chịu 2%,
khoản này đợc tính vào chi phí kinh doanh, ngời lao động trực tiếp nộp
1% (trừ vào thu nhập).
Quỹ BHYT do Nhà nớc tổ chức, giao cho một cơ quan là cơ quan
BHYT thống nhất quản lý và trợ cấp cho ngời lao động thông qua mạng
lới y tế nhằm huy động sự đóng góp của cá nhân, tập thể và cộng đồng
xã hội để tăng cờng chất lợng trong việc khám chữa bệnh. Vì vậy, khi
tính đợc mức trích BHYT, các nhà doanh nghiệp phải nộp toàn bộ cho
cơ quan BHYT.
3. Kinh phí công đoàn (KPCĐ)
Ngời lao động để bảo vệ quyền lợi của mình trớc giới chủ, họ
lập ra tổ chức công đoàn. Tổ chức này chuyên trách việc đại diện cho
ngời lao động để thơng thuyết với giới chủ đòi quyền lợi cho công nhân
và giải quyết các tranh chấp bất công giữa chủ- thợ.
Nguôn kinh phí cho các hoạt động của tổ chức này lấy từ quỹ
Kinh phí công đoàn
Quỹ KPCĐ
ở mỗi doanh nghiệp đều phải có tổ chức công đoàn để đại diện
bảo vệ quyền lợi của ngời lao động và tập thể lao động. Ngời sử dụng
lao động có trách nhiệm bảo đảm các phơng tiện làm việc cần thiết để
công đoàn hoạt động. Ngời làm công tác công đoàn chuyên trách do
13
quỹ công đoàn trả lơng và đợc hởng các quyền lợi và phúc lợi tập thể
nh mọi ngời lao động trong doanh nghiệp, tuỳ theo quy chế doanh
nghiệp hoặc thoả ớc tập thể.
Nh vậy, KPCĐ là quỹ tài trợ cho hoạt động công đoàn các cấp.
Theo chế độ hiện hành thì kinh phí công đoàn đợc tính theo tỷ lệ 2%
trên tổng quỹ tiền lơng phải trả cho ngời lao động và ngời sử dụng lao
động phải chịu khoản chi phí này (khoản này cũng tính vào chi phí kinh
doanh). Thông thờng khi xác định đợc mức tính kinh phí công đoàn
trong kỳ thì một nửa doanh nghiệp phải nộp cấp trên, một nửa thì đợc sử
dụng để chi tiêu cho công đoàn tại các đơn vị.
IV - Nhiệm vụ hạch toán tiền lơng và BHXH, BHYT,
KPCĐ.
1. Tổ chức ghi chép, phản ánh, tổng hợp số liệu về số lợng lao động, thời
gian và kết quả lao động, tính lơng và tính trích các khoản theo lơng,
phân bổ chi phí nhân công đúng đối tợng sử dụng lao động.
2. Hớng dẫn kiểm tra các nhân viên hạch toán ở các bộ phận sản xuất
kinh doanh, các phòng ban thực hiện đầy đủ các chứng từ ghi chép
ban đầu về lao động, tiền lơng, mở sổ cần thiết và hạch toán nghiệp
vụ lao động tiền lơng đúng chế độ, đúng phơng pháp.
3. Lập các báo cáo về lao động tiền lơng thuộc phần việc do mình phụ
trách.
4. Phân tích tình hình quản lý, sử dụng thời gian lao động, chi phí nhân
công, năng suất lao động, đề xuất các biện pháp nhằm khai thác, sử
dụng triệt để có hiệu quả mọi tiềm năng lao động sẵn có trong doanh
nghiệp.
V - Chứng từ ban đầu để hạch toán tiền lơng,
BHXH, BHYT, KPCĐ.
Sổ sách của bộ phận lao động tiền lơng trong doanh nghiệp đợc
lập dựa trên cơ sở các chứng từ ban đầu lập khi tuyển dụng nâng bậc,
thôi việc mọi biến động về lao động đợc ghi chép kịp thời vào sổ sách
lao động làm căn cứ cho việc tính lơng phải trả và các chế độ khác cho
ngời lao động đợc kịp thời.
Hạch toán thời gian lao động
14

Hoàn thiện kế toán nghiệp vụ tiêu thụ thành phẩm tại Công ty Liên Hợp Thực Phẩm Hà Tây

Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
kinh tế thị trờng cạnh tranh là một yêu cầu tất yếu, doanh nghiệp nếu không thích
ứng đợc với quy luật cạnh tranh thì sẽ bị loại bỏ và dẫn đến phá sản.
Tuy nhiên bên cạnh những đặc điểm trên có thể coi là những u điểm của
nền kinh tế thị trờng thì vẫn còn tồn tại một số nhợc điểm đó là tình trạng phân
hoá giầu nghèo, lạm phát, khủng hoảng nền kinh tế, thất nghiệp ngày càng tăng,
do chạy theo lợi nhuận nên việc khai thác và sử dụng tài nguyên một cách vô tội
vạ, phá huỷ môi trờng. Cạnh tranh là động lực của nền kinh tế song bản thân cạnh
tranh lại cũng chứa đựng những nhân tố tạo ra sự đối lập với nó, đó là độc quyền,
mà độc quyền chính là cơ sở để làm nảy sinh những quan hệ cạnh tranh không
lành mạnh, gây thiệt hại cho ngời tiêu dùng và xã hội. Chính vì những nhợc điểm
này nên rất cần có sự can thiệp, điều tiết vĩ mô của Nhà nớc đối với nền kinh tế.
Hiện nay Nhà nớc ta đang xây dựng một nền kinh tế thị trờng theo định h-
ớng xã hội chủ nghĩa, đó là một yêu cầu khách quan nhằm phát triển lực lợng sản
xuất qua đó phù hợp với xu thế của thời đại và phù hợp với nguyện vọng của nhân
dân ta.
2. Đặc điểm kế toán nghiệp vụ tiêu thụ thành phẩm trong các doanh
nghiệp sản xuất.
Tiêu thụ thành phẩm là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh
doanh trong doanh nghiệp sản xuất, là giai đoạn có tính quyết định tới sự tồn tại và
phát triển của doanh nghiệp . Thành phẩm mà doanh nghiệp sản xuất ra bán đợc
nhiều sẽ bù đắp đợc những chi phí doanh nghiệp bỏ ra, giúp doanh nghiệp thu hồi
lại vốn để tiếp tục tái sản xuất sản phẩm đem lại hiệu quả sản xuất kinh doanh và
lợi nhuận cho doanh nghiệp. Trên cơ sở đó doanh nghiệp mới có điều kiện để nâng
cao và phát triển sản xuất cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Ngợc lại, nếu sản phẩm
sản xuất ra không đợc thị trờng chấp nhận , không bán đợc sẽ gây ứ đọng vốn, dẫn
đến sản xuất bị ngng trệ, quay vòng vốn chậm, không có vốn để tiếp tục quá trình
tái sản xuất Nếu tình trạng đó không đợc khắc phục, lâu ngày sẽ dẫn doanh
nghiệp đến bờ vực của sự phá sản. Do vậy, với bất kỳ một doanh nghiệp nào muốn
đứng vững trên thị trờng phải luôn xác định đợc khả năng của doanh nghiệp mình,
doanh nghiệp sẽ kinh doanh mặt hàng nào, đối tợng phục vụ là ai, kinh doanh
theo hình thức nào tức là doanh nghiệp phải hoạch định đợc chiến lợc kinh
doanh của mình từ khâu sản xuất cho đến khâu tiêu thụ thành phẩm và xác định
5
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
kết quả kinh doanh có nh vậy mới đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của doanh
nghiệp mình.
2.1. Các phơng thức tiêu thụ :
2.1.1. Phơng thức bán buôn:
Bán buôn là việc bán hàng cho các doanh nghiệp sản xuất hoặc các doanh
nghiệp thơng mại. Kết thúc quá trình này, hàng hoá thành phẩm vẫn nằm trong
lĩnh vực lu thông. Đặc điểm của phơng thức này là số lợng bán một lần lớn nên
doanh nghiệp thờng lập chứng từ cho từng lần bán và kế toán tiến hành ghi sổ sau
mỗi nghiệp vụ kinh tế phát sinh.
Phơng thức này đợc tiến hành theo 2 hình thức sau:
- Hình thức giao hàng trực tiếp : Theo hình thức này, bên mua cử đại diện
đến doanh nghiệp sản xuất để nhận hàng, doanh nghiệp sản xuất giao trực tiếp cho
đại diện bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, đã thanh toán tiền hoặc
chấp nhận nợ, hàng bán đợc xác định là tiêu thụ.
- Hình thức chuyển hàng : Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng đã
ký kết, doanh nghiệp sản xuất bằng phơng tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài,
chuyển hàng đến giao cho bên mua ở một địa điểm đã thoả thuận. Thành phẩm
chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Số thành phẩm này đợc xác
định là tiêu thụ khi nhận đợc tiền do bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên
mua đã nhận đợc hàng và chấp nhận thanh toán. Chi phí vận chuyển do doanh
nghiệp sản xuất chịu hay bên mua chịu là theo sự thoả thuận từ trớc giữa hai bên
trong hợp đồng.
2.1.2. Phơng thức bán lẻ:
Bán lẻ là bán hàng trực tiếp cho ngời tiêu dùng, ngời bán giao hàng cho
khách và thu tiền của khách hàng. Phơng thức bán lẻ diễn ra ở các quầy hàng
nhằm phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng của dân c và đợc tiến hành theo các hình
thức sau:
- Bán hàng thu tiền trực tiếp : Theo hình thức này, nhân viên bán hàng vừa
là ngời trực tiếp thu tiền, giao hàng cho khách và ghi hàng đã bán vào thẻ quầy
hàng. Cuối ngày hoặc cuối ca nhân viên bán hàng kiểm kê, nộp tiền bán hàng cho
thủ quỹ hoặc nộp thẳng vào ngân hàng, đồng thời kiểm kê hàng hoá, xác định lợng
hàng bán và lập bảng kê bán lẻ hàng hoá dịch vụ.
6
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
- Bán hàng thu tiền tập trung : Hình thức này tách rời nghiệp vụ bán hàng
và thu tiền tức là việc thu tiền của ngời mua và giao hàng cho ngời mua tách rời
nhau. Mỗi quầy hàng có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ viết hoá đơn và thu
tiền mua hàng của khách. Khi mua hàng, trớc tiên khách hàng đến bàn viết hóa
đơn mua hàng rồi thanh toán tiền hàng, sau đó đem hoá đơn đi nhận hàng do nhân
viên bán hàng giao. Hết ngày nhân viên bán hàng căn cứ vào hoá đơn bán hàng để
xác định lợng hàng đã bán trong ngày và lập báo cáo bán hàng.
- Bán hàng tự phục vụ (tự chọn): Theo hình thức này, khách hàng tự chọn
lấy hàng hoá, mang đến bàn tính tiền để tính tiền và thanh toán tiền hàng. Nhân
viên thu tiền kiểm hàng, tính tiền, lập hoá đơn bán hàng và thu tiền của khách
hàng. Nhân viên bán hàng có trách nhiệm hớng dẫn khách hàng và bảo quản hàng
hoá ở quầy do mình phụ trách.
- Bán hàng tự động: Là hình thức bán lẻ hàng hoá mà trong đó các doanh
nghiệp sử dụng các máy bán hàng tự động chuyên dùng cho một hoặc một vài loại
hàng hoá nào đó đặt ở các nơi công cộng, sau khi ngời mua bỏ tiền vào máy, máy
sẽ tự động đẩy hàng ra cho ngời mua.
2.1.3. Phơng thức bán hàng gửi đại lý :
Theo phơng thức này doanh nghiệp sản xuất giao hàng cho cơ sở đại lý,
bên nhận đại lý sẽ trực tiếp bán hàng và phải thanh toán tiền hàng cho doanh
nghiệp sản xuất, đợc hởng hoa hồng đại lý bán. Số thành phẩm gửi đại lý vẫn
thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp sản xuất, số thành phẩm này đợc xác định là
tiêu thụ khi doanh nghiệp nhận đợc tiền do bên nhận đại lý thanh toán hoặc chấp
nhận thanh toán hoặc thông báo về số hàng đã bán đợc, doanh nghiệp khi đó mới
mất quyền sở hữu về số hàng này.
2.1.4. Phơng thức bán hàng trả góp :
Theo phơng thức này, ngời mua đợc trả tiền mua hàng thành nhiều lần. Số
lần trả và số tiền trả trong từng lần là tuỳ theo sự thoả thuận giữa hai bên mua bán.
Ngoài số tiền thu theo giá bán thông thờng, doanh nghiệp còn thu thêm của ngời
mua một khoản lãi do trả chậm.
2.2. Phạm vi hàng bán và thời điểm ghi nhận doanh thu bán hàng:
2.2.1. Phạm vi hàng bán:
7
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
Trong doanh nghiệp sản xuất hàng hoá, thành phẩm đợc coi là bán phải
đảm bảo các điều kiện sau:
- Phải thông qua mua bán và thanh toán bằng tiền theo một hình thức
thanh toán nhất định.
- Hàng hoá, thành phẩm bán ra thuộc diện sản xuất kinh doanh của doanh
nghiệp.
- Bên bán mất quyền sở hữu về hàng hoá, thành phẩm và đã thu đợc tiền
hoặc có quyền đòi tiền của ngời mua.
Các trờng hợp xuất hàng đặc biệt đợc coi là bán:
- Hàng hoá xuất để thanh toán tiền lơng, tiền thởng cho công nhân viên,
thanh toán thu nhập cho các bên tham gia liên doanh.
- Trờng hợp hàng hoá xuất đổi để lấy hàng hoá khác (còn gọi là bán hàng
thanh toán bằng hàng hay còn gọi là hàng hoá đối lu).
- Hàng hoá xuất làm quà biếu, tặng thởng đợc trang trải bằng các quỹ
khen thởng, quỹ phúc lợi.
- Hàng hoá xuất dùng trong nội bộ doanh nghiệp, sử dụng phục vụ cho
hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp kể cả trờng hợp xuất hàng quảng cáo tiếp
thị.
- Hàng hoá hao hụt tổn thất trong khâu bán theo hợp đồng bên mua chịu.
2.2.2. Thời điểm ghi nhận doanh thu bán hàng:
Theo chuẩn mực số 14 về doanh thu và thu nhập khác ban hành và công
bố theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001 của Bộ trởng Bộ tài
chính thì doanh thu bán hàng đợc ghi nhận khi đồng thời thoả mãn 5 điều kiện
sau:
a. Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với
quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hoá cho ngời mua.
Doanh nghiệp phải xác định thời điểm chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi
ích gắn liền với quyền sở hữu cho ngời mua trong từng trờng hợp cụ thể :
- Theo hình thức giao hàng trực tiếp thì thời điểm chuyển giao rủi ro và lợi
ích gắn liền với quyền sở hữu cho ngời mua là sau khi hàng hoá, thành phẩm đợc
giao cho bên mua, bên mua ký nhận đủ hàng, đã trả tiền hoặc chấp nhận nợ.
8
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
- Theo hình thức chuyển hàng thì thời điểm chuyển giao này là khi bên
bán nhận đợc tiền do bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận đợc
hàng và chấp nhận thanh toán.
- Theo hình thức gửi đại lý bán thì thời điểm chuyển giao rủi ro và lợi ích
gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa là khi doanh nghiệp nhận đợc tiền do bên
nhận đại lý thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán.
- Theo hình thức bán lẻ, bán trả góp thì thời điểm chuyển giao này là lúc
giao hàng cho ngời mua, ngời mua thanh toán toàn bộ tiền hoặc thanh toán một
phần.
Trong hầu hết các trờng hợp, thời điểm chuyển giao phần lớn rủi ro trùng
với thời điểm chuyển giao lợi ích gắn liền với quyền sở hữu hợp pháp hoặc quyền
kiểm soát hàng hoá cho ngời mua.
b. Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lí hàng hoá nh ngời sở
hữu hàng hoá hoặc quyền kiểm soát hàng hoá. Trờng hợp doanh nghiệp vẫn còn
chịu phần lớn rủi ro gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa thì giao dịch không đợc
coi là hoạt động bán hàng và doanh thu không đợc ghi nhận. Nếu doanh nghiệp
chỉ còn chịu một phần nhỏ rủi ro gắn liền với quyền sở hữu hàng hoá thì việc bán
hàng đợc xác định và doanh thu đợc ghi nhận.
c. Doanh thu đợc xác định tơng đối chắc chắn tức là đã xác định đợc tơng
đối chắc chắn về thời điểm chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với
quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hoá cho ngời mua.
d. Doanh nghiệp đã thu đợc hoặc sẽ thu đợc lợi ích kinh tế từ giao dịch
bán hàng. Trờng hợp lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng còn phụ thuộc yếu tố
không chắc chắn thì chỉ ghi nhận doanh thu khi yếu tố không chắc chắn này đã xử
lý xong.
e. Xác định đợc chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng. Doanh thu và
chi phí liên quan tới cùng một giao dịch phải đợc ghi nhận đồng thời theo nguyên
tắc phù hợp. Các chi phí, bao gồm cả chi phí phát sinh sau ngày giao hàng thờng
đợc xác định chắc chắn khi các điều kiện ghi nhận doanh thu đợc thoả mãn.
2.3. Các phơng thức thanh toán:
Thực hiện nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá, thành phẩm, vốn của doanh nghiệp
chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ. Doanh nghiệp mất quyền sở
9
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
hữu về hàng hoá thành phẩm nhng lại đợc quyền sở hữu một lợng tiền tệ nhất định
do bên mua chi trả. Việc thanh toán tiền hàng có thể tiến hành ngay hoặc trả chậm
hoặc trả dần do hai bên tự thoả thuận. Phơng thức thanh toán thể hiện sự tín nhiệm
lẫn nhau giữa hai bên mua và bán, đồng thời nó cũng gắn liền với sự vận động
giữa hàng hoá với số tiền vốn , đảm bảo cho hai bên cùng có lợi.
Hiện nay, doanh nghiệp thờng áp dụng 2 phơng thức thanh toán : thanh
toán trực tiếp và thanh toán không trực tiếp.
2.3.1. Phơng thức thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt :
Đây là hình thức thanh toán mà ngời mua sau khi nhận đợc vật t, hàng hoá
do bên bán cung cấp thì tiến hành thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt cho bên bán.
Thông thờng hình thức thanh toán bằng tiền mặt thờng đợc áp dụng đối với hàng
hoá tiêu thụ trong nớc, các bên có khoảng cách địa lý gần nhau. Đối với các mặt
hàng bán với số lợng ít, bán lẻ, các khoản chi về vận chuyển thờng đợc thanh
toán ngay bằng tiền mặt .
2.3.2. Phơng thức thanh toán qua ngân hàng :
Trong điều kiện nền kinh tế phát triển nh hiện nay thì ngân hàng giữ vai
trò quan trọng trong quan hệ thanh toán tiền hàng giữa ngời mua và ngời bán, các
phơng thức thanh toán qua ngân hàng cũng rất phong phú đa dạng, việc lựa chọn
phơng thức nào là phụ thuộc và điều kiện của mỗi bên và sự thoả thuận giữa bên
mua và bên bán. Các phơng thức thanh toán qua ngân hàng gồm :
a. Thanh toán bằng séc:
Séc là một mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện do chủ tài khoản ký phát ra
lệnh cho ngân hàng trích tiền trên tài khoản tiền gửi của mình để trả cho ngời có
tên trên séc, hoặc theo lệnh của ngời đó trả cho một ngời khác một số tiền nhất
định bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản.
Thanh toán bằng séc là một phơng thức thanh toán đợc áp dụng phổ biến ở
nhiều nớc trên thế giới, ở Việt Nam phơng thức này đã đợc áp dụng từ những năm
1960 và ngay càng trở nên phổ biến.
b. Thanh toán bằng uỷ nhiệm chi:
ủy nhiệm chi là một tờ lệnh chi tiền do chủ tài khoản phát hành theo mẫu
in sẵn của ngân hàng trích từ tài khoản tiền gửi của mình để trả cho một ngời khác
10
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
hoặc đáp ứng cho các nhu khác trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh
nghiệp .
Thanh toán bằng uỷ nhiệm chi đợc áp dụng khi quan hệ mua bán diễn ra
thờng xuyên, đồng thời đơn vị mua là một khách hàng truyền thống của doanh
nghiệp, mặt khác doanh nghiệp có thể khống chế đơn vị mua thông qua việc cung
cấp hàng hoá. Theo hình thức này, độ an toàn về việc thu tiền hàng của doanh
nghiệp là không cao, rủi ro trong thanh toán cao.
c. Thanh toán bằng ủy nhiệm thu :
ủy nhiệm thu là một tờ lệnh thu tiền do ngời bán ký phát ủy thác cho ngân
hàng phục vụ mình thu hộ số tiền về giá trị hàng hoá đã giao. Hình thức này đợc
áp dụng đối với những đơn vị có mức độ tín nhiệm tơng đối cao trong quan hệ
mua bán. Theo hình thức này, doanh nghiệp sau khi hoàn thành nghĩa vụ giao
hàng cho ngời mua thì sẽ lập uỷ nhiệm thu cùng các chứng từ, hoá đơn liên quan
chứng minh hàng hoá đã đợc chuyển giao rồi gửi tới ngân hàng phục vụ mình nhờ
thu hộ số tiền trên.
d. Thanh toán bằng th tín dụng (L/C ):
Th tín dụng là một bảng cam kết của ngân hàng bên mua sẽ trả tiền cho
đơn vị bán nếu đơn vị bán xuất trình đợc một bộ chứng từ thanh toán phù hợp với
nội dung và yêu cầu của th tín dụng.Thanh toán bằng th tín dụng đợc áp dụng đối
với trờng hợp hai bên mua bán không tín nhiệm lẫn nhau, đơn vị bán đòi hỏi đơn
vị mua phải có đủ tiền để thanh toán ngay, nó còn đợc áp dụng với các chủ thể vi
phạm kỷ luật thanh toán trong thời gian thực thi quyết định xử phạt của ngân hàng.
Đây là hình thức thanh toán đợc áp dụng phổ biến hiện nay, ở hình thức này ngân
hàng đóng vài trò là ngời đứng ra cam kết thanh toán, do đó doanh nghiệp tránh đ-
ợc rủi ro trong thanh toán, quyền lợi của doanh nghiệp luôn đợc bảo đảm khi
doanh nghiệp thực hiện đúng hợp đồng, tiền hàng thu về đợc an toàn hơn.
e. Thanh toán bằng thẻ thanh toán :
Thẻ thanh toán là một phơng tiện do ngân hàng phát hành cho các đơn vị,
tổ chức kinh tế, các cá nhân để thanh toán tiền hàng hoá dịch vụ hoặc rút tiền mặt
tại các ngân hàng, đại lý hay các quầy trả tiền mặt tự động của ngân hàng, Thẻ
thanh toán bao gồm ba loại : Thẻ ký quỹ, thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng.
11
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
f. Phơng thức thanh toán bù trừ :
Phơng thức này đợc áp dụng giữa các đơn vị có quan hệ giao dịch tín
nhiệm lẫn nhau, theo định kỳ các bên tiến hành cung cấp hàng hoá dịch vụ cho
nhau và thông báo cho ngân hàng về số d nợ trên tài khoản của mình để ngân hàng
tiến hành bù trừ.
Phơng thức thanh toán qua ngân hàng có nhiều u điểm hơn so với phơng
thức thanh toán trực tiếp đó là đảm bảo sự an toàn về vốn cho doanh nghiệp, việc
thanh toán đợc tiến hành nhanh, chống tham nhũng lãng phí, chống lạm phát, ổn
định giá cả và góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển
2.4. Giá thành phẩm trong khâu bán.
2.4.1. Giá bán thành phẩm :
Nguyên tắc xác định:
Giá cả hàng hoá luôn luôn là vấn đề quan trọng đợc quan tâm hàng đầu
đối với cả ngời mua và ngời bán, vì vậy cần phải xác định giá bán sao cho phù hợp
với cả hai bên mua bán. Khi hàng hoá đợc cung cấp đầy đủ, dồi dào từ nhiều
nguồn khác nhau, mẫu mã bao bì đa dạng phong phú thì giá cả là yếu tố cạnh
tranh lớn nhất trong việc chiếm lĩnh thị trờng. Do vậy, việc xác lập giá bán phải
đạt đợc các mục tiêu sau:
- Giá bán phải kích thích khối lợng hàng hoá bán ra và đợc tiêu thụ một
cách tối đa.
- Xác định giá bán phải đảm bảo cho doanh nghiệp thu đợc lợi nhuận.
Giá bán cao hay thấp tuỳ thuộc vào khối lợng bán ra và phơng thức bán
nhng nó phải đợc xác định dựa trên nguyên tắc giá thị trờng. Trên thị trờng, giá cả
thị trờng đợc hình thành do ngời mua và ngời bán thoả thuận với nhau, việc xác
định giá bán thành phẩm phải dựa trên nguyên tắc giá thị trờng tức là phải phản
ánh đợc giá trị xã hội của hàng hoá, thành phẩm phù hợp với sức mua của đồng
tiền và quan hệ cung cầu. Mặt khác nó phải đảm bảo cho ngời sản xuất kinh doanh
bù đắp đợc các chi phí và có lãi cần thiết. Giá bán hàng hoá, thành phẩm chính là
giá thoả thuận giữa ngời mua và ngời bán ghi trên hoá đơn và trong các hợp đồng
mua bán.
12
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
Phơng pháp xác định: Giá bán thực tế của thành phẩm là cơ sở để ghi
nhận doanh thu và đợc xác định theo công thức sau:
Giá bán
thành phẩm
=
Giá thành sản xuất thực
tế của thành phẩm
+
Thặng số
thơng mại
Thặng số thơng mại là một khoản lợi nhuận nhất định dùng để bù đắp chi
phí, thuế và hình thành lợi nhuận cho doanh nghiệp. Nó đợc tính theo tỉ lệ phần
trăm trên giá thành sản xuất thực tế của thành phẩm đã tiêu thụ :
Thặng số thơng mại = Giá thành sản xuất thực tế x % thặng số
Trong cơ chế thị trờng, các doanh nghiệp đợc quyền xác định giá bán của
thành phẩm, hàng hoá. Nhà nớc chỉ khống chế giá đối với một số mặt hàng chiến
lợc nh : điện, nớc, xăng dầu nhng cũng chỉ trong một khung giá nhất định, do đó tỉ
lệ % thặng số trong cơ chế thị trờng luôn biến động linh hoạt phù hợp với thị tr-
ờng.
2.4.2. Giá vốn hàng bán :
Để đa ra đợc giá bán hàng hoá, thành phẩm hợp lý, doanh nghiệp phải xác
định đợc giá vốn hàng bán để làm căn cứ ghi sổ, cuối kỳ xác định hiệu quả của
hoạt động sản xuất kinh doanh. Trong thực tế, do giá cả của hàng hoá và nguyên
vật liệu mua vào luôn biến động do đó đơn giá của hàng hoá mỗi lần nhập kho là
khác nhau điều này đòi hỏi kế toán phải có một phơng pháp nhất định để xác định
trị giá hàng hoá xuất kho trên cơ sở các đơn giá nhập kho tơng ứng.
Hiện nay, có nhiều cách tính trị giá vốn hàng bán khác nhau, tuỳ thuộc
vào đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp mà lựa chọn
phơng pháp nào cho phù hợp :
a. Phơng pháp bình quân gia quyền :
Theo phơng pháp này trớc hết phải tính giá mua bình quân của hàng hoá,
thành phẩm theo công thức :
Trị giá thực tế bình quân
của 1 đơn vị thành
phẩm, hàng hoá
=
Trị giá thựctế của thành
phẩm, hàng hoá tồn kho
đầu kỳ
+
Trị giá thực tế của thành
phẩm, hàng hoá nhập kho
trong kỳ
Số lợng thành phẩm
hàng hoá tồn kho đầu kỳ
+
Số lợng thành phẩm,
hàng hoá nhập kho trong kỳ
13
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
Sau đó tính trị giá vốn của từng loại thành phẩm, hàng hoá xuất bán trong
kỳ theo công thức :
Trị giá vốn của thành
phẩm, hàng hoá xuất
bán trong kỳ
=
Tổng số lợng thành
phẩm, hàng hoá xuất
bán trong kỳ
x
Giá bình quân 1
đơn vị thành phẩm,
hàng hoá
Phơng pháp này tuy đơn giản nhng mức chính xác không cao, công việc
tính giá lại thực hiện vào cuối tháng nên ảnh hởng đến độ chính xác và tính kịp
thời của thông tin kế toán. Phơng pháp này có khuynh hớng che dấu sự biến động
của giá cả, cách tính này chỉ thích hợp với các doanh nghiệp hạch toán hàng tồn
kho theo phơng pháp kiểm kê định kỳ.
b. Phơng pháp nhập trớc - xuất trớc :
Phơng pháp này dựa trên giả thiết lô hàng nhập kho trớc sẽ đợc xuất kho
trớc, vì vậy hàng tồn kho đầu kỳ giả định là xuất kho trớc tiên, số hàng hoá thành
phẩm xuất thêm sau đó đợc xuất theo đúng thứ tự nh chúng đợc mua vào nhập
kho. Việc tính giá vốn hàng bán theo phơng pháp này có u điểm là gía vốn của
hàng tồn kho trên báo cáo kế toán sát với thị trờngtại thời điểm lập báo cáo. Nhng
nhợc điểm của phơng pháp này là đòi hỏi kho bảo quản phải thuận tiện cho việc
theo dõi tình hình nhập xuất theo từng lần, trị giá hàng hoá xuất kho thờng bị phản
ánh kém chính xác, đặc biệt trong trờng hợp có sự biến động tăng lên về giá cả.
c. Phơng pháp nhập sau - xuất trớc :
Phơng pháp này dựa trên giả thiết hàng nhập sau cùng sẽ đợc xuất trớc
tiên, giá hàng hoá thành phẩm xuất kho sẽ tính theo giá của lô hàng nhập sau
cùng. Phơng pháp này có u điểm là trị giá hàng hoá xuất kho đợc xác định tơng
đối sát với giá thị trờng tại thời điểm xuất kho hàng hoá, nhng trị giá hàng hoá tồn
kho bị xác định kém chính xác, đặc biệt trong trờng hợp có sự biến động giảm về
giá cả.
d. Phơng pháp thực tế đích danh :
Phơng pháp này dựa trên cơ sở xuất kho hàng hoá thuộc lô hàng nào thì
lấy đúng giá vốn của lô hàng đó để tính giá vốn hàng xuất kho, áp dụng phơng
pháp này trong trờng hợp kế toán nhận diện đợc từng lô hàng, từng loại hàng hoá
tồn kho, từng lần mua vào và từng đơn giá theo từng hoá đơn của chúng. Phơng
14

Hoàn thiện kế toán nghiệp vụ tiêu thụ thành phẩm tại Công ty Liên Hợp Thực Phẩm Hà Tây

Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
kinh tế thị trờng cạnh tranh là một yêu cầu tất yếu, doanh nghiệp nếu không thích
ứng đợc với quy luật cạnh tranh thì sẽ bị loại bỏ và dẫn đến phá sản.
Tuy nhiên bên cạnh những đặc điểm trên có thể coi là những u điểm của
nền kinh tế thị trờng thì vẫn còn tồn tại một số nhợc điểm đó là tình trạng phân
hoá giầu nghèo, lạm phát, khủng hoảng nền kinh tế, thất nghiệp ngày càng tăng,
do chạy theo lợi nhuận nên việc khai thác và sử dụng tài nguyên một cách vô tội
vạ, phá huỷ môi trờng. Cạnh tranh là động lực của nền kinh tế song bản thân cạnh
tranh lại cũng chứa đựng những nhân tố tạo ra sự đối lập với nó, đó là độc quyền,
mà độc quyền chính là cơ sở để làm nảy sinh những quan hệ cạnh tranh không
lành mạnh, gây thiệt hại cho ngời tiêu dùng và xã hội. Chính vì những nhợc điểm
này nên rất cần có sự can thiệp, điều tiết vĩ mô của Nhà nớc đối với nền kinh tế.
Hiện nay Nhà nớc ta đang xây dựng một nền kinh tế thị trờng theo định h-
ớng xã hội chủ nghĩa, đó là một yêu cầu khách quan nhằm phát triển lực lợng sản
xuất qua đó phù hợp với xu thế của thời đại và phù hợp với nguyện vọng của nhân
dân ta.
2. Đặc điểm kế toán nghiệp vụ tiêu thụ thành phẩm trong các doanh
nghiệp sản xuất.
Tiêu thụ thành phẩm là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh
doanh trong doanh nghiệp sản xuất, là giai đoạn có tính quyết định tới sự tồn tại và
phát triển của doanh nghiệp . Thành phẩm mà doanh nghiệp sản xuất ra bán đợc
nhiều sẽ bù đắp đợc những chi phí doanh nghiệp bỏ ra, giúp doanh nghiệp thu hồi
lại vốn để tiếp tục tái sản xuất sản phẩm đem lại hiệu quả sản xuất kinh doanh và
lợi nhuận cho doanh nghiệp. Trên cơ sở đó doanh nghiệp mới có điều kiện để nâng
cao và phát triển sản xuất cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Ngợc lại, nếu sản phẩm
sản xuất ra không đợc thị trờng chấp nhận , không bán đợc sẽ gây ứ đọng vốn, dẫn
đến sản xuất bị ngng trệ, quay vòng vốn chậm, không có vốn để tiếp tục quá trình
tái sản xuất Nếu tình trạng đó không đợc khắc phục, lâu ngày sẽ dẫn doanh
nghiệp đến bờ vực của sự phá sản. Do vậy, với bất kỳ một doanh nghiệp nào muốn
đứng vững trên thị trờng phải luôn xác định đợc khả năng của doanh nghiệp mình,
doanh nghiệp sẽ kinh doanh mặt hàng nào, đối tợng phục vụ là ai, kinh doanh
theo hình thức nào tức là doanh nghiệp phải hoạch định đợc chiến lợc kinh
doanh của mình từ khâu sản xuất cho đến khâu tiêu thụ thành phẩm và xác định
5
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
kết quả kinh doanh có nh vậy mới đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của doanh
nghiệp mình.
2.1. Các phơng thức tiêu thụ :
2.1.1. Phơng thức bán buôn:
Bán buôn là việc bán hàng cho các doanh nghiệp sản xuất hoặc các doanh
nghiệp thơng mại. Kết thúc quá trình này, hàng hoá thành phẩm vẫn nằm trong
lĩnh vực lu thông. Đặc điểm của phơng thức này là số lợng bán một lần lớn nên
doanh nghiệp thờng lập chứng từ cho từng lần bán và kế toán tiến hành ghi sổ sau
mỗi nghiệp vụ kinh tế phát sinh.
Phơng thức này đợc tiến hành theo 2 hình thức sau:
- Hình thức giao hàng trực tiếp : Theo hình thức này, bên mua cử đại diện
đến doanh nghiệp sản xuất để nhận hàng, doanh nghiệp sản xuất giao trực tiếp cho
đại diện bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, đã thanh toán tiền hoặc
chấp nhận nợ, hàng bán đợc xác định là tiêu thụ.
- Hình thức chuyển hàng : Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng đã
ký kết, doanh nghiệp sản xuất bằng phơng tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài,
chuyển hàng đến giao cho bên mua ở một địa điểm đã thoả thuận. Thành phẩm
chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Số thành phẩm này đợc xác
định là tiêu thụ khi nhận đợc tiền do bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên
mua đã nhận đợc hàng và chấp nhận thanh toán. Chi phí vận chuyển do doanh
nghiệp sản xuất chịu hay bên mua chịu là theo sự thoả thuận từ trớc giữa hai bên
trong hợp đồng.
2.1.2. Phơng thức bán lẻ:
Bán lẻ là bán hàng trực tiếp cho ngời tiêu dùng, ngời bán giao hàng cho
khách và thu tiền của khách hàng. Phơng thức bán lẻ diễn ra ở các quầy hàng
nhằm phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng của dân c và đợc tiến hành theo các hình
thức sau:
- Bán hàng thu tiền trực tiếp : Theo hình thức này, nhân viên bán hàng vừa
là ngời trực tiếp thu tiền, giao hàng cho khách và ghi hàng đã bán vào thẻ quầy
hàng. Cuối ngày hoặc cuối ca nhân viên bán hàng kiểm kê, nộp tiền bán hàng cho
thủ quỹ hoặc nộp thẳng vào ngân hàng, đồng thời kiểm kê hàng hoá, xác định lợng
hàng bán và lập bảng kê bán lẻ hàng hoá dịch vụ.
6
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
- Bán hàng thu tiền tập trung : Hình thức này tách rời nghiệp vụ bán hàng
và thu tiền tức là việc thu tiền của ngời mua và giao hàng cho ngời mua tách rời
nhau. Mỗi quầy hàng có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ viết hoá đơn và thu
tiền mua hàng của khách. Khi mua hàng, trớc tiên khách hàng đến bàn viết hóa
đơn mua hàng rồi thanh toán tiền hàng, sau đó đem hoá đơn đi nhận hàng do nhân
viên bán hàng giao. Hết ngày nhân viên bán hàng căn cứ vào hoá đơn bán hàng để
xác định lợng hàng đã bán trong ngày và lập báo cáo bán hàng.
- Bán hàng tự phục vụ (tự chọn): Theo hình thức này, khách hàng tự chọn
lấy hàng hoá, mang đến bàn tính tiền để tính tiền và thanh toán tiền hàng. Nhân
viên thu tiền kiểm hàng, tính tiền, lập hoá đơn bán hàng và thu tiền của khách
hàng. Nhân viên bán hàng có trách nhiệm hớng dẫn khách hàng và bảo quản hàng
hoá ở quầy do mình phụ trách.
- Bán hàng tự động: Là hình thức bán lẻ hàng hoá mà trong đó các doanh
nghiệp sử dụng các máy bán hàng tự động chuyên dùng cho một hoặc một vài loại
hàng hoá nào đó đặt ở các nơi công cộng, sau khi ngời mua bỏ tiền vào máy, máy
sẽ tự động đẩy hàng ra cho ngời mua.
2.1.3. Phơng thức bán hàng gửi đại lý :
Theo phơng thức này doanh nghiệp sản xuất giao hàng cho cơ sở đại lý,
bên nhận đại lý sẽ trực tiếp bán hàng và phải thanh toán tiền hàng cho doanh
nghiệp sản xuất, đợc hởng hoa hồng đại lý bán. Số thành phẩm gửi đại lý vẫn
thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp sản xuất, số thành phẩm này đợc xác định là
tiêu thụ khi doanh nghiệp nhận đợc tiền do bên nhận đại lý thanh toán hoặc chấp
nhận thanh toán hoặc thông báo về số hàng đã bán đợc, doanh nghiệp khi đó mới
mất quyền sở hữu về số hàng này.
2.1.4. Phơng thức bán hàng trả góp :
Theo phơng thức này, ngời mua đợc trả tiền mua hàng thành nhiều lần. Số
lần trả và số tiền trả trong từng lần là tuỳ theo sự thoả thuận giữa hai bên mua bán.
Ngoài số tiền thu theo giá bán thông thờng, doanh nghiệp còn thu thêm của ngời
mua một khoản lãi do trả chậm.
2.2. Phạm vi hàng bán và thời điểm ghi nhận doanh thu bán hàng:
2.2.1. Phạm vi hàng bán:
7
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
Trong doanh nghiệp sản xuất hàng hoá, thành phẩm đợc coi là bán phải
đảm bảo các điều kiện sau:
- Phải thông qua mua bán và thanh toán bằng tiền theo một hình thức
thanh toán nhất định.
- Hàng hoá, thành phẩm bán ra thuộc diện sản xuất kinh doanh của doanh
nghiệp.
- Bên bán mất quyền sở hữu về hàng hoá, thành phẩm và đã thu đợc tiền
hoặc có quyền đòi tiền của ngời mua.
Các trờng hợp xuất hàng đặc biệt đợc coi là bán:
- Hàng hoá xuất để thanh toán tiền lơng, tiền thởng cho công nhân viên,
thanh toán thu nhập cho các bên tham gia liên doanh.
- Trờng hợp hàng hoá xuất đổi để lấy hàng hoá khác (còn gọi là bán hàng
thanh toán bằng hàng hay còn gọi là hàng hoá đối lu).
- Hàng hoá xuất làm quà biếu, tặng thởng đợc trang trải bằng các quỹ
khen thởng, quỹ phúc lợi.
- Hàng hoá xuất dùng trong nội bộ doanh nghiệp, sử dụng phục vụ cho
hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp kể cả trờng hợp xuất hàng quảng cáo tiếp
thị.
- Hàng hoá hao hụt tổn thất trong khâu bán theo hợp đồng bên mua chịu.
2.2.2. Thời điểm ghi nhận doanh thu bán hàng:
Theo chuẩn mực số 14 về doanh thu và thu nhập khác ban hành và công
bố theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001 của Bộ trởng Bộ tài
chính thì doanh thu bán hàng đợc ghi nhận khi đồng thời thoả mãn 5 điều kiện
sau:
a. Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với
quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hoá cho ngời mua.
Doanh nghiệp phải xác định thời điểm chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi
ích gắn liền với quyền sở hữu cho ngời mua trong từng trờng hợp cụ thể :
- Theo hình thức giao hàng trực tiếp thì thời điểm chuyển giao rủi ro và lợi
ích gắn liền với quyền sở hữu cho ngời mua là sau khi hàng hoá, thành phẩm đợc
giao cho bên mua, bên mua ký nhận đủ hàng, đã trả tiền hoặc chấp nhận nợ.
8
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
- Theo hình thức chuyển hàng thì thời điểm chuyển giao này là khi bên
bán nhận đợc tiền do bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận đợc
hàng và chấp nhận thanh toán.
- Theo hình thức gửi đại lý bán thì thời điểm chuyển giao rủi ro và lợi ích
gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa là khi doanh nghiệp nhận đợc tiền do bên
nhận đại lý thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán.
- Theo hình thức bán lẻ, bán trả góp thì thời điểm chuyển giao này là lúc
giao hàng cho ngời mua, ngời mua thanh toán toàn bộ tiền hoặc thanh toán một
phần.
Trong hầu hết các trờng hợp, thời điểm chuyển giao phần lớn rủi ro trùng
với thời điểm chuyển giao lợi ích gắn liền với quyền sở hữu hợp pháp hoặc quyền
kiểm soát hàng hoá cho ngời mua.
b. Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lí hàng hoá nh ngời sở
hữu hàng hoá hoặc quyền kiểm soát hàng hoá. Trờng hợp doanh nghiệp vẫn còn
chịu phần lớn rủi ro gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa thì giao dịch không đợc
coi là hoạt động bán hàng và doanh thu không đợc ghi nhận. Nếu doanh nghiệp
chỉ còn chịu một phần nhỏ rủi ro gắn liền với quyền sở hữu hàng hoá thì việc bán
hàng đợc xác định và doanh thu đợc ghi nhận.
c. Doanh thu đợc xác định tơng đối chắc chắn tức là đã xác định đợc tơng
đối chắc chắn về thời điểm chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với
quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hoá cho ngời mua.
d. Doanh nghiệp đã thu đợc hoặc sẽ thu đợc lợi ích kinh tế từ giao dịch
bán hàng. Trờng hợp lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng còn phụ thuộc yếu tố
không chắc chắn thì chỉ ghi nhận doanh thu khi yếu tố không chắc chắn này đã xử
lý xong.
e. Xác định đợc chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng. Doanh thu và
chi phí liên quan tới cùng một giao dịch phải đợc ghi nhận đồng thời theo nguyên
tắc phù hợp. Các chi phí, bao gồm cả chi phí phát sinh sau ngày giao hàng thờng
đợc xác định chắc chắn khi các điều kiện ghi nhận doanh thu đợc thoả mãn.
2.3. Các phơng thức thanh toán:
Thực hiện nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá, thành phẩm, vốn của doanh nghiệp
chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ. Doanh nghiệp mất quyền sở
9
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
hữu về hàng hoá thành phẩm nhng lại đợc quyền sở hữu một lợng tiền tệ nhất định
do bên mua chi trả. Việc thanh toán tiền hàng có thể tiến hành ngay hoặc trả chậm
hoặc trả dần do hai bên tự thoả thuận. Phơng thức thanh toán thể hiện sự tín nhiệm
lẫn nhau giữa hai bên mua và bán, đồng thời nó cũng gắn liền với sự vận động
giữa hàng hoá với số tiền vốn , đảm bảo cho hai bên cùng có lợi.
Hiện nay, doanh nghiệp thờng áp dụng 2 phơng thức thanh toán : thanh
toán trực tiếp và thanh toán không trực tiếp.
2.3.1. Phơng thức thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt :
Đây là hình thức thanh toán mà ngời mua sau khi nhận đợc vật t, hàng hoá
do bên bán cung cấp thì tiến hành thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt cho bên bán.
Thông thờng hình thức thanh toán bằng tiền mặt thờng đợc áp dụng đối với hàng
hoá tiêu thụ trong nớc, các bên có khoảng cách địa lý gần nhau. Đối với các mặt
hàng bán với số lợng ít, bán lẻ, các khoản chi về vận chuyển thờng đợc thanh
toán ngay bằng tiền mặt .
2.3.2. Phơng thức thanh toán qua ngân hàng :
Trong điều kiện nền kinh tế phát triển nh hiện nay thì ngân hàng giữ vai
trò quan trọng trong quan hệ thanh toán tiền hàng giữa ngời mua và ngời bán, các
phơng thức thanh toán qua ngân hàng cũng rất phong phú đa dạng, việc lựa chọn
phơng thức nào là phụ thuộc và điều kiện của mỗi bên và sự thoả thuận giữa bên
mua và bên bán. Các phơng thức thanh toán qua ngân hàng gồm :
a. Thanh toán bằng séc:
Séc là một mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện do chủ tài khoản ký phát ra
lệnh cho ngân hàng trích tiền trên tài khoản tiền gửi của mình để trả cho ngời có
tên trên séc, hoặc theo lệnh của ngời đó trả cho một ngời khác một số tiền nhất
định bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản.
Thanh toán bằng séc là một phơng thức thanh toán đợc áp dụng phổ biến ở
nhiều nớc trên thế giới, ở Việt Nam phơng thức này đã đợc áp dụng từ những năm
1960 và ngay càng trở nên phổ biến.
b. Thanh toán bằng uỷ nhiệm chi:
ủy nhiệm chi là một tờ lệnh chi tiền do chủ tài khoản phát hành theo mẫu
in sẵn của ngân hàng trích từ tài khoản tiền gửi của mình để trả cho một ngời khác
10
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
hoặc đáp ứng cho các nhu khác trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh
nghiệp .
Thanh toán bằng uỷ nhiệm chi đợc áp dụng khi quan hệ mua bán diễn ra
thờng xuyên, đồng thời đơn vị mua là một khách hàng truyền thống của doanh
nghiệp, mặt khác doanh nghiệp có thể khống chế đơn vị mua thông qua việc cung
cấp hàng hoá. Theo hình thức này, độ an toàn về việc thu tiền hàng của doanh
nghiệp là không cao, rủi ro trong thanh toán cao.
c. Thanh toán bằng ủy nhiệm thu :
ủy nhiệm thu là một tờ lệnh thu tiền do ngời bán ký phát ủy thác cho ngân
hàng phục vụ mình thu hộ số tiền về giá trị hàng hoá đã giao. Hình thức này đợc
áp dụng đối với những đơn vị có mức độ tín nhiệm tơng đối cao trong quan hệ
mua bán. Theo hình thức này, doanh nghiệp sau khi hoàn thành nghĩa vụ giao
hàng cho ngời mua thì sẽ lập uỷ nhiệm thu cùng các chứng từ, hoá đơn liên quan
chứng minh hàng hoá đã đợc chuyển giao rồi gửi tới ngân hàng phục vụ mình nhờ
thu hộ số tiền trên.
d. Thanh toán bằng th tín dụng (L/C ):
Th tín dụng là một bảng cam kết của ngân hàng bên mua sẽ trả tiền cho
đơn vị bán nếu đơn vị bán xuất trình đợc một bộ chứng từ thanh toán phù hợp với
nội dung và yêu cầu của th tín dụng.Thanh toán bằng th tín dụng đợc áp dụng đối
với trờng hợp hai bên mua bán không tín nhiệm lẫn nhau, đơn vị bán đòi hỏi đơn
vị mua phải có đủ tiền để thanh toán ngay, nó còn đợc áp dụng với các chủ thể vi
phạm kỷ luật thanh toán trong thời gian thực thi quyết định xử phạt của ngân hàng.
Đây là hình thức thanh toán đợc áp dụng phổ biến hiện nay, ở hình thức này ngân
hàng đóng vài trò là ngời đứng ra cam kết thanh toán, do đó doanh nghiệp tránh đ-
ợc rủi ro trong thanh toán, quyền lợi của doanh nghiệp luôn đợc bảo đảm khi
doanh nghiệp thực hiện đúng hợp đồng, tiền hàng thu về đợc an toàn hơn.
e. Thanh toán bằng thẻ thanh toán :
Thẻ thanh toán là một phơng tiện do ngân hàng phát hành cho các đơn vị,
tổ chức kinh tế, các cá nhân để thanh toán tiền hàng hoá dịch vụ hoặc rút tiền mặt
tại các ngân hàng, đại lý hay các quầy trả tiền mặt tự động của ngân hàng, Thẻ
thanh toán bao gồm ba loại : Thẻ ký quỹ, thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng.
11
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
f. Phơng thức thanh toán bù trừ :
Phơng thức này đợc áp dụng giữa các đơn vị có quan hệ giao dịch tín
nhiệm lẫn nhau, theo định kỳ các bên tiến hành cung cấp hàng hoá dịch vụ cho
nhau và thông báo cho ngân hàng về số d nợ trên tài khoản của mình để ngân hàng
tiến hành bù trừ.
Phơng thức thanh toán qua ngân hàng có nhiều u điểm hơn so với phơng
thức thanh toán trực tiếp đó là đảm bảo sự an toàn về vốn cho doanh nghiệp, việc
thanh toán đợc tiến hành nhanh, chống tham nhũng lãng phí, chống lạm phát, ổn
định giá cả và góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển
2.4. Giá thành phẩm trong khâu bán.
2.4.1. Giá bán thành phẩm :
Nguyên tắc xác định:
Giá cả hàng hoá luôn luôn là vấn đề quan trọng đợc quan tâm hàng đầu
đối với cả ngời mua và ngời bán, vì vậy cần phải xác định giá bán sao cho phù hợp
với cả hai bên mua bán. Khi hàng hoá đợc cung cấp đầy đủ, dồi dào từ nhiều
nguồn khác nhau, mẫu mã bao bì đa dạng phong phú thì giá cả là yếu tố cạnh
tranh lớn nhất trong việc chiếm lĩnh thị trờng. Do vậy, việc xác lập giá bán phải
đạt đợc các mục tiêu sau:
- Giá bán phải kích thích khối lợng hàng hoá bán ra và đợc tiêu thụ một
cách tối đa.
- Xác định giá bán phải đảm bảo cho doanh nghiệp thu đợc lợi nhuận.
Giá bán cao hay thấp tuỳ thuộc vào khối lợng bán ra và phơng thức bán
nhng nó phải đợc xác định dựa trên nguyên tắc giá thị trờng. Trên thị trờng, giá cả
thị trờng đợc hình thành do ngời mua và ngời bán thoả thuận với nhau, việc xác
định giá bán thành phẩm phải dựa trên nguyên tắc giá thị trờng tức là phải phản
ánh đợc giá trị xã hội của hàng hoá, thành phẩm phù hợp với sức mua của đồng
tiền và quan hệ cung cầu. Mặt khác nó phải đảm bảo cho ngời sản xuất kinh doanh
bù đắp đợc các chi phí và có lãi cần thiết. Giá bán hàng hoá, thành phẩm chính là
giá thoả thuận giữa ngời mua và ngời bán ghi trên hoá đơn và trong các hợp đồng
mua bán.
12
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
Phơng pháp xác định: Giá bán thực tế của thành phẩm là cơ sở để ghi
nhận doanh thu và đợc xác định theo công thức sau:
Giá bán
thành phẩm
=
Giá thành sản xuất thực
tế của thành phẩm
+
Thặng số
thơng mại
Thặng số thơng mại là một khoản lợi nhuận nhất định dùng để bù đắp chi
phí, thuế và hình thành lợi nhuận cho doanh nghiệp. Nó đợc tính theo tỉ lệ phần
trăm trên giá thành sản xuất thực tế của thành phẩm đã tiêu thụ :
Thặng số thơng mại = Giá thành sản xuất thực tế x % thặng số
Trong cơ chế thị trờng, các doanh nghiệp đợc quyền xác định giá bán của
thành phẩm, hàng hoá. Nhà nớc chỉ khống chế giá đối với một số mặt hàng chiến
lợc nh : điện, nớc, xăng dầu nhng cũng chỉ trong một khung giá nhất định, do đó tỉ
lệ % thặng số trong cơ chế thị trờng luôn biến động linh hoạt phù hợp với thị tr-
ờng.
2.4.2. Giá vốn hàng bán :
Để đa ra đợc giá bán hàng hoá, thành phẩm hợp lý, doanh nghiệp phải xác
định đợc giá vốn hàng bán để làm căn cứ ghi sổ, cuối kỳ xác định hiệu quả của
hoạt động sản xuất kinh doanh. Trong thực tế, do giá cả của hàng hoá và nguyên
vật liệu mua vào luôn biến động do đó đơn giá của hàng hoá mỗi lần nhập kho là
khác nhau điều này đòi hỏi kế toán phải có một phơng pháp nhất định để xác định
trị giá hàng hoá xuất kho trên cơ sở các đơn giá nhập kho tơng ứng.
Hiện nay, có nhiều cách tính trị giá vốn hàng bán khác nhau, tuỳ thuộc
vào đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp mà lựa chọn
phơng pháp nào cho phù hợp :
a. Phơng pháp bình quân gia quyền :
Theo phơng pháp này trớc hết phải tính giá mua bình quân của hàng hoá,
thành phẩm theo công thức :
Trị giá thực tế bình quân
của 1 đơn vị thành
phẩm, hàng hoá
=
Trị giá thựctế của thành
phẩm, hàng hoá tồn kho
đầu kỳ
+
Trị giá thực tế của thành
phẩm, hàng hoá nhập kho
trong kỳ
Số lợng thành phẩm
hàng hoá tồn kho đầu kỳ
+
Số lợng thành phẩm,
hàng hoá nhập kho trong kỳ
13
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phơng K35 D5
Sau đó tính trị giá vốn của từng loại thành phẩm, hàng hoá xuất bán trong
kỳ theo công thức :
Trị giá vốn của thành
phẩm, hàng hoá xuất
bán trong kỳ
=
Tổng số lợng thành
phẩm, hàng hoá xuất
bán trong kỳ
x
Giá bình quân 1
đơn vị thành phẩm,
hàng hoá
Phơng pháp này tuy đơn giản nhng mức chính xác không cao, công việc
tính giá lại thực hiện vào cuối tháng nên ảnh hởng đến độ chính xác và tính kịp
thời của thông tin kế toán. Phơng pháp này có khuynh hớng che dấu sự biến động
của giá cả, cách tính này chỉ thích hợp với các doanh nghiệp hạch toán hàng tồn
kho theo phơng pháp kiểm kê định kỳ.
b. Phơng pháp nhập trớc - xuất trớc :
Phơng pháp này dựa trên giả thiết lô hàng nhập kho trớc sẽ đợc xuất kho
trớc, vì vậy hàng tồn kho đầu kỳ giả định là xuất kho trớc tiên, số hàng hoá thành
phẩm xuất thêm sau đó đợc xuất theo đúng thứ tự nh chúng đợc mua vào nhập
kho. Việc tính giá vốn hàng bán theo phơng pháp này có u điểm là gía vốn của
hàng tồn kho trên báo cáo kế toán sát với thị trờngtại thời điểm lập báo cáo. Nhng
nhợc điểm của phơng pháp này là đòi hỏi kho bảo quản phải thuận tiện cho việc
theo dõi tình hình nhập xuất theo từng lần, trị giá hàng hoá xuất kho thờng bị phản
ánh kém chính xác, đặc biệt trong trờng hợp có sự biến động tăng lên về giá cả.
c. Phơng pháp nhập sau - xuất trớc :
Phơng pháp này dựa trên giả thiết hàng nhập sau cùng sẽ đợc xuất trớc
tiên, giá hàng hoá thành phẩm xuất kho sẽ tính theo giá của lô hàng nhập sau
cùng. Phơng pháp này có u điểm là trị giá hàng hoá xuất kho đợc xác định tơng
đối sát với giá thị trờng tại thời điểm xuất kho hàng hoá, nhng trị giá hàng hoá tồn
kho bị xác định kém chính xác, đặc biệt trong trờng hợp có sự biến động giảm về
giá cả.
d. Phơng pháp thực tế đích danh :
Phơng pháp này dựa trên cơ sở xuất kho hàng hoá thuộc lô hàng nào thì
lấy đúng giá vốn của lô hàng đó để tính giá vốn hàng xuất kho, áp dụng phơng
pháp này trong trờng hợp kế toán nhận diện đợc từng lô hàng, từng loại hàng hoá
tồn kho, từng lần mua vào và từng đơn giá theo từng hoá đơn của chúng. Phơng
14

Thứ Sáu, 7 tháng 2, 2014

Quy Tình sản xuất bia





I. Quy trỡnh phõn xng nu




Xng nu bia




Bao gm:

Malt

Hoa Hupblon.

Men,

H20,

Go (ngô) :chim 30% dựng thay th nhm
gim giỏ thnh sn phm.
Nguyờn liu




Malt

L mt ht ng cc gi l lỳa mch (chim 70%)

Đc dựng to mu cho bia, vi malt bỡnh thng
khụng mu vỡ th ta thờm malt en tng
mu




Hoa Hupblon

Dựng to v ng
cho bia, c bo
qun nhit di
10oC gim mt
mỏt ca - axit

Ngi ta thng
dựng hoa to v
ng cho bia vỡ hoa
cú v ng nhiu
hn.
Hupblon bittermiss




Men

L cht xỳc
tỏc cú ngun
gc prụtờin

Mi loi
men cú mt
hng v
riờng
Trựng mao dựng lờn men bia





Quỏ trỡnh ng hoỏ v lc: ni malt tin hnh
quỏ trỡnh ng hoỏ 66oC trong 1 gi. Sau ú nõng
lờn 76oC v chuyn qua ni lc tỏch tt c cỏc bó
malt.Lỳc ny enzym-amylase bt u hot ng.

Quỏ trỡnh Hupblon hoỏ : được tiến hành tại nồi
Hupblon, ở đây lại xảy ra quá trình đường hoá trong 1
giờ

Quỏ trỡnh lng trong v lm lnh: Quỏ trỡnh ny sử
dụng thit b lng trong Whirlpool.




amylase




II.Quy trỡnh cụng ngh phõn xng lờn
men




Cỏc thựng lờn men bia

phõn xng lờn men xy ra nhiu quỏ
trỡnh, tt c cỏc quỏ trỡnh u nm thựng lờn
men.

Xem chi tiết: Quy Tình sản xuất bia


Kế toán CPSX & tính GTSP trong các doanh nghiệp kinh doanh xây lắp

biến. Sản phẩm trải qua nhiều giai đoạn chế biến, bán thành phẩm của giai
đoạn trớc là đối tợng chế biến của giai đoạn sau. Có thể khái quát quy trình
công nghệ sản xuất của Công ty thành 2 giai đoạn chế biến nh sau:
Giai đoạn 1: Từ các nguyên liệu ban đầu là cao su sống và một số loại
hoá chất, cao su đợc luyện nh mong muốn của các nhà sản xuất để cung cấp
cho giai đoạn sau tiếp tục chế biến. Trớc đây, giai đoạn này đợc thực hiện tại
chỗ. Để giảm độ ô nhiễm môi trờng và tận dụng nguồn than đen sản xuất lốp ô
tô nên một bộ phận cao su đợc chuyển lên Xuân Hoà để luyện.
Giai đoạn 2: Là giai đoạn thành hình và lu hoá cao su để tạo sản phẩm
hoàn thành. Nguyên vật liệu dùng cho giai đoạn này là vải mành, dây thép tanh
và bán thành phẩm của giai đoạn trớc chuyển sang.
Công nghệ này đã đợc Công ty áp dụng trong nhiều năm và đem lại cho
thị trờng những sản phẩm có chất lợng cao đợc khách hàng tín nhiệm. Tuy
nhiên, Công nghệ sản xuất cha mang tính đồng bộ cao giữa các sản phẩm, đòi
hỏi phải thay thế dần những công nghệ cũ bằng công nghệ hiện đại hơn nhằm
nâng cao hiệu quả sản xuất.

5
Sơ đồ quy trình công nghệ sản xuất lốp xe đạp

Nguyên vật liệu
Cao su ống
Các hoá chất
Sàng, sấyCắt, sấy tự nhiên
Định hình
Sơ luyện
Thí
Cán hình
Thành
Đóng gói
Hỗn luyện
Nhiệt luyện
Lưu hoá
Cắt ba via
thành vòng tanh
Lồng ống nối dập
tanh
Ren
Cắt tanhPhối liệu
Kiểm tra
thành phẩm
Lưu hoá cốt
Vải mành
Cán tráng
Xé vải
Sấy Đảo tanh
Dây thép tanh
Cắt cuốn
Nhập kho
Thành hình
6
Sơ đồ quy trình công nghệ sản xuất săm xe đạp

Cao su sống
Hoá chất
Sơ luyện
Gắn van
Nối đầu
Thử chân
Nhập kho
Hỗn luyện
Nhiệt luyện
ép suất
Lồng ống
Định hoá
Lưu hoá
Đóng gói
Mài dầu
Phết keo
Kỹ thuật ràng
rẩy
7
1.3.5. Nguyên vật liệu
Dựa trên công nghệ sản xuất tiên tiến cùng với sự kết hợp giữa nguyên vật
liệu chính là cao su và một số hoá chất đặc thù, những sản phẩm mang nhãn hiệu
cao su sao vàng đợc khách hàng a chuộng đã ra đời. Tuy nhiên, mỗi một sản phẩm
có những đặc thù khác nhau nên nguyên vật liệu tham gia cũng hết sức phức tạp
và đa dạng. Để phục vụ cho việc hạch toán chi phí, nguyên vật liệu đợc chia thành
5 nhóm:
Nhóm 1: Nguyên vật liệu chính bao gồm than đen, các loại phòng lão, chất
phòng t liệu, tanh các loại, cao su thiên nhiên, cao su tổng hợp, vải mành, các loại
hoá chất và xúc tiến
Nhóm 2: Nguyên vật liệu phụ nh màng quấn lốp, túi ni lông
Nhóm 3: Nhiên liệu, động lực nh than, dầu, xăng.
Nhóm 4: Phụ tùng thay thế bao gồm Bulông, êcu, dao cắt
Nhóm 5: Van các loại.
Thời gian vừa qua, Công ty không ngừng nghiên cứu, sáng tạo nhằm tìm ra
những nguyên vật liệu hữu ích phục vụ cho việc sản xuất. Việc đa sợi nilông vào
sản xuất thay thế sợi bông đã tạo hiệu quả bất ngờ: Sản phẩm (lốp) trở nên nhẹ
hơn, bền hơn mà giá thành lại thấp hơn. Với những đóng góp không mệt mỏi của
cán bộ công nhân viên của Công ty, săm lốp cao su sao vàng ngày càng chiếm u
thế so với các sản phẩm cùng loại trên thị trờng.
Nói đến nguyên vật liệu không thể không nói đến nguồn cung ứng, một
trong những nhân tố tác động lớn đến sự hng thịnh của Công ty. Nguyên vật liệu
của Công ty có 2 nguồn cung cấp chính sau:
Một là nguồn trong nớc: Hàng năm Công ty phải mua một khối lợng lớn
cao su thiên nhiên và một số nguyên vật liệu khác nh ôxit kiềm, xà phòng, dầu
nhựa thông, vải lót của thị trờng trong nớc, đặc biệt từ các tỉnh miền Trung và
miền Nam.

8
Hai là nguồn nớc ngoài: Ngoài những nguyên liệu kể trên, Công ty phải
nhập phần lớn từ nớc ngoài mà chủ yếu từ Nhật, Triều Tiên, Liên Xô, úc. Do phải
nhập khẩu hầu hết các nguyên liệu quan trọng nên Công ty gặp rất nhiều khó
khăn: bị phụ thuộc vào thị trờng nớc ngoài, giá thành sản phẩm có tính cạnh tranh
không cao.
1.3.6. Tình hình lao động và tiền lơng
Theo chức năng, Công ty chia lao động thành 2 loại là lao động gián tiếp và
lao động trực tiếp. Trong đó lao động trực tiếp là những ngời tham gia trực tiếp
vào quá trình chế tạo sản phẩm và thực hiện những lao vụ, dịch vụ khác trong
Công ty. Lao động gián tiếp là những lao động phục vụ cho nhân công trực tiếp
hay chỉ tham gia một cách gián tiếp vào quá trình sản xuất sản phẩm, những nhân
công tham gia vào hoạt động bán hàng tiêu thụ sản phẩm, nghiên cứu thị trờng và
bộ phận nhân công tham gia vào quá trình tổ chức quản lý điều hành doanh
nghiệp. Cách phân loại lao động nh vậy là cha phù hợp với quy định. Doanh
nghiệp cần theo dõi riêng cho lao động gián tiếp, lao động thực hiện chức năng lu
thông, tiếp thị và lao động quản lý hành chính để tạo điều kiện thuận lợi cho
phòng kế toán tập hợp và phân bổ chi phí đợc chính xác và nhanh chóng.
Về lao động: Xuất phát điểm là một nhà máy có tầm cỡ, doanh nghiệp
không ngừng lớn mạnh qua các thời kì, kéo theo đó đội ngũ lao động lớn cả về số
lợng lẫn chất lợng. Từ 262 ngời năm 1960 (bao gồm 3 phân xởng sản xuất và 6
phòng ban nghiệp vụ, về trình độ không có ai tốt nghiệp đại học, chỉ có 2 cán bộ
tốt nghiệp trung cấp) đến 3260 ngời năm 1986 (gồm 11 phòng ban). Tuy nhiên,
hiệu quả sản xuất kinh doanh trong giai đoạn này không tơng xứng với tiềm năng
của doanh nghiệp bởi lẽ hầu hết lao động có trình độ tay nghề thấp, năng suất lao
động hạn chế và thiếu trách nhiệm trong sản xuất. Khi chuyển sang cơ chế tự hạch
toán kinh tế, Công ty đã mạnh dạn tinh giảm bộ máy quản lý và giảm thiểu một số
lợng lớn lao động d thừa. Đội ngũ lao động đợc tinh giảm từ 3260 ngời năm 1986
còn 2916 năm 2002 Chất lợng lao động đang dần đợc cải thiện.Tuy nhiên, lao
động lớn tuổi của Công ty khá đông, lao động nữ chiếm đa số cha có đủ điều kiện
về sức khoẻ và trình độ đáp ứng yêu cầu của ngành công nghiệp nặng.

9
Về tiền lơng: Lao động trực tiếp hởng lơng theo sản phẩm có thởng, có
phạt. Lao động gián tiếp đợc trả theo thời gian.
Biểu 2: Cơ cấu lao động theo giới tính, trình độ và phơng thức làm việc
Phân loại
2000 2001 2002 2003
Số lợng Tỷ trọng Số lợng Tỷ trọng Số lợng Tỷ trọng Số lợng
Tổng lđ 2069 2629 2916 2854
Theo giới tính
_Nam 1286 62% 983 37% 1031 35% 1006
_Nữ 783 38% 1646 63% 1885 65% 1848
Theo trình độ
_ ĐH và trên ĐH 207 10% 309 12% 309 11% 315
_ Trung cấp 73 4% 184 7% 190 7% 294
_ PTTH, PTCS 1789 86% 2136 81% 2417 83% 2245
Theo hình thức lv
_ Lđ gián tiếp 280 14% 325 16% 272 9% 261
_ Lđ trực tiếp 1789 86% 2304 111% 2644 91% 2593
1.3.7. Tình hình về thị trờng tiêu thụ sản phẩm
Hiện nay, một khối lợng lớn các sản phẩm cao su đặc biệt là săm lốp xe các
loại đến tay ngời tiêu dùng trong nớc thông qua 5 chi nhánh và hơn 200 đại lý trên
toàn quốc. Thị trờng miền Bắc là thị trờng trọng điểm của Công ty. Tại đây Công
ty chiếm thị phần lớn cả về thị phần tuyệt đối và thị phần tơng đối. Công ty đã và
đang từng bớc mở rộng thị trờng ở miền Bắc và miền Nam. Đây thực sự là bài toán
hóc buá đối với doanh nghiệp khi có sự cạnh tranh quyết liệt của các sản phẩm
săm lốp cao su Đà Nẵng, cao su Miền Nam và các mặt hàng ngoại nhập từ Nhật,
Thái Lan và Trung Quốc. Đứng trớc những khó khăn thách thức ấy đòi hỏi doanh
nghiệp phải có sự cải tiến quy trình công nghệ sản
phẩm, đổi mới trang thiết bị phù hợp, nâng cao trình độ cán bộ công nhân viên,
tìm ra nguyên vật liệu thay thế để nâng cao chất lợng sản phẩm, hạ giá thành sản
phẩm và tăng khả năng cạnh tranh, từ đó hớng tới xuất khẩu.
Trớc những năm 1988, sản phẩm của Công ty xuất khẩu sang một số nớc
nh: CuBa, Anbani, Mông Cổ, nhng đầu những năm 90 khi Liên bang Xô Viết và

10
một số nớc XHCN ở Đông âu tan rã thì việc xuất khẩu không còn tiếp tục nữa.
Đây là một bài học đắt giá đối với việc cạnh tranh về chất lợng, mẫu mã và giá
thành sau này. Sản phẩm của Công ty hiện nay chủ yếu xuất khẩu sang thị trờng
Rumani và Lào. Tuy nhiên, với những tiềm lực hiện có, trong tơng lai không xa
sản phẩm của Công ty sẽ có vị thế trên thị trờng khu vực và quốc tế, xứng đáng là
con chim đầu đàn của ngành công nghiệp Việt Nam.
1.3.8. Tình hình kinh tế tài chính
Biểu 3: Tình hình kinh tế tài chính qua một số chỉ tiêu
Đơn vị :1.000.000 đồng
Chỉ tiêu KH TH TH/KH 01/00 KH TH TH/KH 02/01 KH TH
Năm 2001 TH 2002 TH 2003
Giá trị TSL 303.896 332.894 109,5% 118,7% 334.505 335.325 100,25% 100,73% 393.755 337.000
Doanh thu 310.000 335.706 108% 122,3% 340.687 340.878 100,06% 101,54% 400.000 364.800
Nộp NS 16.864 36.115 214% 192,5% 17.650 17.867 101,23% 49,47% 12.220 10.081
Lợi nhuận 2.400 2.500 104% 70,6% 1.031 1.057 102,52% 42,28% 518 502
Thu nhập bq 1,336 1,376 103% 0,1% 1,079 1,186 109,92% 86,19% 1,094 1,007
Về giá trị tổng sản lợng: Qua biểu trên cho thấy hoạt động sản xuất kinh
doanh của Công ty diễn ra rất thuận lợi. Giá trị tổng sản lợng tăng lên rõ rệt, cụ
thể: năm sau cao hơn năm trớc và đều hoàn thành vợt mức kế hoạch. Điều này cho
thấy năng lực sản xuất của Công ty ngày càng tăng lên. Năm 2003, chỉ tiêu giá trị
sản lợng kế hoạch đợc đa ra tuy khá cao nhng phù hợp với tiềm lực về thị trờng và
năng lực sản xuất hiện có của Công ty.
Về doanh thu: Doanh thu của Công ty cũng từng bớc đợc nâng cao. Doanh
thu năm nay cao hơn năm trớc. Nguyên nhân chính là do việc tăng giá trị tổng giá
trị sản lợng sản phẩm tiêu thụ và việc điều chỉnh giá bán hợp lý nhng không làm
ảnh hởng đến kết quả tiêu thụ. Điều này cho thấy chất lợng sản phẩm ngày càng đ-
ợc cải thiện, đợc thị trờng ngày càng mến mộ. Uy tín của Công ty vì thế mà ngày

11
càng đợc nâng cao. Tuy nhiên, tốc độ tăng doanh thu có xu hớng giảm do tính chất
cạnh tranh trên thị trờng quá cao.
Về nộp ngân sách cho Nhà nớc: Hàng năm, Công ty đã nộp cho ngân sách
Nhà nớc hàng nghìn triệu đồng. Đây quả là những nỗ lực không ngừng của cán bộ
công nhân viên Công ty Cao su Sao vàng. Song mức nộp ngân sách trong 5 năm
trở lại đây có nhiều biến động: Năm 1999 là 17368 triệu đồng, năm 2000 là 18765
triệu đồng, năm 2001 (36115 triệu đồng) tăng vọt so với năm 1999 và năm 2000,
năm 2002 tăng cao xấp xỉ bằng năm 1999. Năm 2001 Đến năm 2003, kế hoạch
nộp ngân sách chỉ là 12220 triệu đồng, thấp nhất từ trớc đến nay. Thực tế này cho
thấy hoạt động của Công ty đang gặp nhiều khó khăn trong việc chiếm lĩnh thị tr-
ờng, đặc biệt là thị trờng miền Trung và miền Nam. Bởi lẽ thuế giá trị gia tăng
hàng bán nội địa chiếm tỉ lệ lớn trong tổng số thuế nộp ngân sách Nhà nớc.
Về lợi nhuận: Hàng năm, Công ty đều hoàn thành chỉ tiêu về lợi nhuận do
Tổng cục Hoá chất đề ra. Tuy nhiên, lợi nhuận trong những năm vừa qua có xu h-
ớng giảm sút. Lợi nhuận năm sau chỉ bằng phân nửa lợi nhuận năm trớc. Năm
2003, lợi nhuận đề ra đối với Công ty chỉ là 518 triệu đồng. Lợi nhuận giảm nên
điều kiện tái sản xuất có phần hạn chế, đời sống công nhân viên không đợc nâng
cao. Tuy nhiên, ban lãnh đạo Công ty luôn cố gắng đem lại những điều kiện sản
xuất tốt nhất và những lợi ích tốt nhất cho ngời lao động trong hoàn cảnh khó khăn
hiện nay. Các xí nghiệp chủ động hơn trong việc tìm bạn hàng đối với những sản
phẩm cao su kỹ thuật nhằm tạo công ăn việc làm cho ngời lao động, đồng thời tận
dụng đợc cao su loại ra từ sản xuất góp phần tiết kiệm chi phí sản xuất cho Công
ty. Bên cạnh đó, Công ty còn đa ra biện pháp đồng loạt nhằm giảm mức chi phí từ
khâu thu mua nguyên vật liệu cho tới khâu sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Công ty
còn có một mạng lới tiêu thụ dày đặc có khả năng nắm bắt sự biến động của thị tr-
ờng, từ đó ra quyết định sao cho hoạt động sản xuất kinh doanh có hiêụ quả nhất.
Để làm đợc việc này là cả nỗ lực không ngừng của phòng tiếp thị bán hàng nói
riêng và toàn thể cán bộ công nhân viên nói chung.

12
1.3.9. Tình hình tiêu thụ sản phẩm trong những năm gần đây
Hàng năm, hàng loạt các sản phẩm săm lốp 'Sao vàng' và vô số sản phẩm
cao su kỹ thuật khác đợc Công ty tung ra thị trờng. Trong đó, các sản phẩm truyền
thống vẫn là những mặt hàng tiêu thụ chủ yếu và có tính chất quyết định nhất đối
với doanh thu cũng nh lợi nhuận của Công ty. Biểu sau cho thấy rõ hơn tình hình
tiêu thụ qua các năm:
Biểu 4: Tình hình tiêu thụ một số sản phẩm chính của Công ty
Đơn vị : Chiếc
Chỉ tiêu
Năm 2002 Năm 2003 Năm 2004
KH TH TH/KH KH TH TH/KH KH
Lốp xe đạp 7.200.000 7.095.229 98,5% 6.500.000 6.780.503 104,3% 6.500.000
Săm xe đạp 7.700.000 7.423.377 96,4% 7.000.000 7.462.346 106,6% 7.000.000
Lốp ô tô các loại 140.000 136.680 97,6% 178.000 175.827 98,8% 210.000
Trđ: Từ 750-20 trở lên 65.990 81.758
Lốp xe máy 1.000.000 1.105.119 110,5% 850.000 883.782 104,0% 1.200.000
Săm xe máy 2.100.000 2.126.040 101,2% 2.500.000 2.622.545 104,9% 1.800.000
Pin các loại 45.100.000 45.470.191 100,8% 50.000.000 48.084.354 96,2% 55.000.000
Lợng tiêu thụ săm lốp xe đạp trong những năm gần đây vì thế có xu hớng
giảm. Nguyên nhân chính là nhu cầu đi lại bằng phơng tiện xe đạp không còn phổ
biến nữa. Tuy nhiên, Công ty đã không ngừng nắm bắt thông tin và xâm nhập vào
thị trờng đầy tiềm năng nh khu vực nông thôn. Nhờ đó, lợng tiêu thụ sản phẩm
săm lốp xe đạp dần sẽ đợc cải thiện.
Từ năm 1998, khi xe máy Trung Quốc ồ ạt vào nớc ta với giá rẻ thì thị trờng
tiêu thụ xe máy trở nên sôi động. Nhiều năm liền Công ty đạt khối lợng tiêu thụ
khổng lồ. Sản phẩm của Công ty đợc ngời tiêu dùng mến mộ và đợc bình chọn là
sản phẩm có chất lợng cao. Pin con sóc do chi nhánh cao su Xuân Hoà sản xuất là

13
sản phẩm mới ra mắt thị trờng năm 1997 song đạt tốc độ tiêu thụ lớn. Năm 2004
hứa hẹn khả năng tiêu thụ lớn của pin Xuân Hoà.
1.4 Chính sách kinh tế tài chính Công ty đang áp dụng
Công ty Cao su Sao vàng là một trong những doanh nghiệp chủ chốt của
ngành công nghiệp nặng. Vì vậy, mọi hoạt động kinh tế tài chính đều đợc thực
hiện nghiêm chỉnh theo hớng dẫn của Bộ Tài Chính. Trên cơ sở đó, Công ty xây
dựng chính sách cho phù hợp với chiến lợc và đặc thù hoạt động sản xuất kinh
doanh. Cụ thể:
Chính sách giá: Công ty không áp dụng mức giá thống nhất cho tất cả thị tr-
ờng. Mức giá đợc quy định nh sau: Từ Hà Tĩnh trở ra có một mức giá; Quảng
Bình, Quảng Trị, Huế, Phú Yên có một mức giá và các tỉnh phía Nam có một mức
giá riêng. Trong đó, mức giá ở miền Trung và miền Nam là thấp nhất nhằm cạnh
tranh với sản phẩm của Cao su Đà nẵng và Cao su Mina.
Chính sách tiền lơng, chính sách đối với ngời lao động và chính sách phân
phối lợi nhuận đợc Công ty áp dụng nh quy định của Bộ Tài Chính.
1.5. Tổ chức bộ máy quản lý và hoạt động sản xuất kinh doanh tại Công ty
1.5.1. Tổ chức bộ máy quản lý tại Công ty
Là một doanh nghiệp Nhà nớc, Công ty Cao su Sao vàng chịu sự lãnh đạo
của Đảng, chịu sự quản lý của công đoàn thông qua văn phòng Đảng uỷ và văn
phòng Công đoàn, đông thời chịu sự chỉ đạo điều hành của Giám đốc Công ty.
Bộ máy quản lý của Công ty đợc tổ chức theo kiểu trực tuyến chức năng.
Đứng đầu là Giám đốc Công ty, do Nhà nớc bổ nhiệm, có chức năng lãnh đạo
chung toàn bộ máy quản lý và sản xuất của công ty, chịu trách nhiệm trớc Nhà n-
ớc về mọi mặt hoạt động của Công ty.
Bộ máy giúp việc của ban Giám đốc gồm 5 Phó giám đốc: Có nhiệm vụ
giúp Giám đốc công ty trong từng phần việc cụ thể:

14

Tài liệu PROBLEMS AND THEOREMS IN LINEAR ALGEBRA pdf

4
Chapter IV. Matrices of special form
19. Symmetric and Hermitian matrices
Sylvester’s criterion. Sylvester’s law of inertia. Lagrange’s theorem on
quadratic forms. Courant-Fisher’s theorem.
19.5.1.Theorem. If A ≥ 0 and (Ax, x) = 0 for any x, then A = 0.
Problems
20. Simultaneous diagonalization of a pair of Hermitian forms
Simultaneous diagonalization of two Hermitian matrices A and B when
A > 0. An example of two Hermitian matrices which can not be simultane-
ously diagonalized. Simultaneous diagonalization of two semidefinite matri-
ces. Simultaneous diagonalization of two Hermitian matrices A and B such
that there is no x = 0 for which x
∗
Ax = x
∗
Bx = 0.
Problems
§21. Skew-symmetric matrices
21.1.1. Theorem. If A is a skew-symmetric matrix then A
2
≤ 0.
21.1.2. Theorem. If A is a real matrix such that (Ax, x) = 0 for all x,
then A is a skew-symmetric matrix.
21.2. Theorem. Any skew-symmetric bilinear form can be expressed as
r
P
k=1
(x
2k−1
y
2k
− x
2k
y
2k−1
).
Problems
22. Orthogonal matrices. The Cayley transformation
The standard Cayley transformation of an orthogonal matrix which does
not have 1 as its eigenvalue. The generalized Cayley transformation of an
orthogonal matrix which has 1 as its eigenvalue.
Problems
23. Normal matrices
23.1.1. Theorem. If an operator A is normal then Ker A
∗
= Ker A and
Im A
∗
= Im A.
23.1.2. Theorem. An operator A is normal if and only if any eigen-
vector of A is an eigenvector of A
∗
.
23.2. Theorem. If an operator A is normal then there exists a polyno-
mial P such that A
∗
= P (A).
Problems
24. Nilpotent matrices
24.2.1. Theorem. Let A be an n ×n matrix. The matrix A is nilpotent
if and only if tr (A
p
) = 0 for each p = 1, . . . , n.
Nilpotent matrices and Young tableaux.
Problems
25. Projections. Idempotent matrices
25.2.1&2. Theorem. An idempotent operator P is an Hermitian one
if and only if a) Ker P ⊥ Im P ; or b) |Px| ≤ |x| for every x.
25.2.3. Theorem. Let P
1
, . . . , P
n
be Hermitian, idempotent operators.
The operator P = P
1
+ ···+P
n
is an idempotent one if and only if P
i
P
j
= 0
whenever i = j.
25.4.1. Theorem. Let V
1
⊕ ··· ⊕ V
k
, P
i
: V −→ V
i
be Hermitian
idempotent operators, A = P
1
+ ···+P
k
. Then 0 < det A ≤ 1 and det A = 1
if and only if V
i
⊥ V
j
whenever i = j.
Problems
26. Involutions
CONTENTS 5
26.2. Theorem. A matrix A can be represented as the product of two
involutions if and only if the matrices A and A
−1
are similar.
Problems
Solutions
Chapter V. Multilinear algebra
27. Multilinear maps and tensor products
An invariant definition of the trace. Kronecker’s product of matrices,
A ⊗ B; the eigenvalues of the matrices A ⊗ B and A ⊗ I + I ⊗ B. Matrix
equations AX − XB = C and AX − XB = λX.
Problems
28. Symmetric and skew-symmetric tensors
The Grassmann algebra. Certain canonical isomorphisms. Applications
of Grassmann algebra: proofs of Binet-Cauchy’s formula and Sylvester’s iden-
tity.
28.5.4. Theorem. Let Λ
B
(t) = 1 +
n
P
q=1
tr(Λ
q
B
)t
q
and S
B
(t) = 1 +
n
P
q=1
tr (S
q
B
)t
q
. Then S
B
(t) = (Λ
B
(−t))
−1
.
Problems
29. The Pfaffian
The Pfaffian of principal submatrices of the matrix M =
ř
ř
m
ij
ř
ř
2n
1
, where
m
ij
= (−1)
i+j+1
.
29.2.2. Theorem. Given a skew-symmetric matrix A we have
Pf (A + λ
2
M) =
n
X
k=0
λ
2k
p
k
, where p
k
=
X
σ
A
Ã
σ
1
. . . σ
2(n−k)
σ
1
. . . σ
2(n−k)
!
Problems
30. Decomposable skew-symmetric and symmetric tensors
30.1.1. Theorem. x
1
∧ ··· ∧ x
k
= y
1
∧ ··· ∧ y
k
= 0 if and only if
Span(x
1
, . . . , x
k
) = Span(y
1
, . . . , y
k
).
30.1.2. Theorem. S(x
1
⊗ ··· ⊗ x
k
) = S(y
1
⊗ ··· ⊗ y
k
) = 0 if and only
if Span(x
1
, . . . , x
k
) = Span(y
1
, . . . , y
k
).
Plu¨cker relations.
Problems
31. The tensor rank
Strassen’s algorithm. The set of all tensors of rank ≤ 2 is not closed. The
rank over R is not equal, generally, to the rank over C.
Problems
32. Linear transformations of tensor products
A complete description of the following types of transformations of
V
m
⊗ (V
∗
)
n
∼
=
M
m,n
:
1) rank-preserving;
2) determinant-preserving;
3) eigenvalue-preserving;
4) invertibility-preserving.
6
Problems
Solutions
Chapter VI. Matrix inequalities
33. Inequalities for symmetric and Hermitian matrices
33.1.1. Theorem. If A > B > 0 then A
−1
< B
−1
.
33.1.3. Theorem. If A > 0 is a real matrix then
(A
−1
x, x) = max
y
(2(x, y) − (Ay, y)).
33.2.1. Theorem. Suppose A =
ţ
A
1
B
B
∗
A
2
ű
> 0. Then |A| ≤ |A
1
| ·
|A
2
|.
Hadamard’s inequality and Szasz’s inequality.
33.3.1. Theorem. Suppose α
i
> 0,
n
P
i=1
α
i
= 1 and A
i
> 0. Then
|α
1
A
1
+ ··· + α
k
A
k
| ≥ |A
1
|
α
1
+ ··· + |A
k
|
α
k
.
33.3.2. Theorem. Suppose A
i
≥ 0, α
i
∈ C. Then
|det(α
1
A
1
+ ··· + α
k
A
k
)| ≤ det(|α
1
|A
1
+ ··· + |α
k
|A
k
).
Problems
34. Inequalities for eigenvalues
Schur’s inequality. Weyl’s inequality (for eigenvalues of A + B).
34.2.2. Theorem. Let A =
ţ
B C
C
∗
B
ű
> 0 be an Hermitian matrix,
α
1
≤ ··· ≤ α
n
and β
1
≤ ··· ≤ β
m
the eigenvalues of A and B, respectively.
Then α
i
≤ β
i
≤ α
n+i−m
.
34.3. Theorem. Let A and B be Hermitian idempotents, λ any eigen-
value of AB. Then 0 ≤ λ ≤ 1.
34.4.1. Theorem. Let the λ
i
and µ
i
be the eigenvalues of A and AA∗,
respectively; let σ
i
=
√
µ
i
. Let |λ
1
≤ ··· ≤ λ
n
, where n is the order of A.
Then |λ
1
. . . λ
m
| ≤ σ
1
. . . σ
m
.
34.4.2.Theorem. Let σ
1
≥ ··· ≥ σ
n
and τ
1
≥ ··· ≥ τ
n
be the singular
values of A and B. Then |tr (AB)| ≤
P
σ
i
τ
i
.
Problems
35. Inequalities for matrix norms
The spectral norm A
s
and the Euclidean norm A
e
, the spectral radius
ρ(A).
35.1.2. Theorem. If a matrix A is normal then ρ(A) = A
s
.
35.2. Theorem. A
s
≤ A
e
≤
√
nA
s
.
The invariance of the matrix norm and singular values.
35.3.1. Theorem. Let S be an Hermitian matrix. Then A −
A + A
∗
2

does not exceed A − S, where · is the Euclidean or operator norm.
35.3.2. Theorem. Let A = U S be the polar decomposition of A and
W a unitary matrix. Then A − U 
e
≤ A −W 
e
and if |A| = 0, then the
equality is only attained for W = U .
Problems
36. Schur’s complement and Hadamard’s product. Theorems of
Emily Haynsworth
CONTENTS 7
36.1.1. Theorem. If A > 0 then (A|A
11
) > 0.
36.1.4. Theorem. If A
k
and B
k
are the k-th principal submatrices of
positive definite order n matrices A and B, then
|A + B| ≥ |A|
Ã
1 +
n−1
X
k=1
|B
k
|
|A
k
|
!
+ |B|
Ã
1 +
n−1
X
k=1
|A
k
|
|B
k
|
!
.
Hadamard’s product A ◦ B.
36.2.1. Theorem. If A > 0 and B > 0 then A ◦B > 0.
Oppenheim’s inequality
Problems
37. Nonnegative matrices
Wielandt’s theorem
Problems
38. Doubly stochastic matrices
Birkhoff’s theorem. H.Weyl’s inequality.
Solutions
Chapter VII. Matrices in algebra and calculus
39. Commuting matrices
The space of solutions of the equation AX = XA for X with the given A
of order n.
39.2.2. Theorem. Any set of commuting diagonalizable operators has
a common eigenbasis.
39.3. Theorem. Let A, B be matrices such that AX = XA implies
BX = XB. Then B = g(A), where g is a polynomial.
Problems
40. Commutators
40.2. Theorem. If tr A = 0 then there exist matrices X and Y such
that [X, Y ] = A and either (1) tr Y = 0 and an Hermitian matrix X or (2)
X and Y have prescribed eigenvalues.
40.3. Theorem. Let A, B be matrices such that ad
s
A
X = 0 implies
ad
s
X
B = 0 for some s > 0. Then B = g(A) for a polynomial g.
40.4. Theorem. Matrices A
1
, . . . , A
n
can be simultaneously triangular-
ized over C if and only if the matrix p(A
1
, . . . , A
n
)[A
i
, A
j
] is a nilpotent one
for any polynomial p(x
1
, . . . , x
n
) in noncommuting indeterminates.
40.5. Theorem. If rank[A, B] ≤ 1, then A and B can be simultaneously
triangularized over C.
Problems
41. Quaternions and Cayley numbers. Clifford algebras
Isomorphisms so(3, R)
∼
=
su(2) and so(4, R)
∼
=
so(3, R) ⊕ so(3, R). The
vector products in R
3
and R
7
. Hurwitz-Radon families of matrices. Hurwitz-
Radon’ number ρ(2
c+4d
(2a + 1)) = 2
c
+ 8d.
41.7.1. Theorem. The identity of the form
(x
2
1
+ ··· + x
2
n
)(y
2
1
+ ··· + y
2
n
) = (z
2
1
+ ··· + z
2
n
),
where z
i
(x, y) is a bilinear function, holds if and only if m ≤ ρ(n).
41.7.5. Theorem. In the space of real n × n matrices, a subspace of
invertible matrices of dimension m exists if and only if m ≤ ρ(n).
Other applications: algebras with norm, vector product, linear vector
fields on spheres.
Clifford algebras and Clifford modules.
8
Problems
42. Representations of matrix algebras
Complete reducibility of finite-dimensional representations of Mat(V
n
).
Problems
43. The resultant
Sylvester’s matrix, Bezout’s matrix and Barnett’s matrix
Problems
44. The general inverse matrix. Matrix equations
44.3. Theorem. a) The equation AX − XA = C is solvable if and only
if the matrices
ţ
A O
O B
ű
and
ţ
A C
O B
ű
are similar.
b) The equation AX − Y A = C is solvable if and only if rank
ţ
A O
O B
ű
= rank
ţ
A C
O B
ű
.
Problems
45. Hankel matrices and rational functions
46. Functions of matrices. Differentiation of matrices
Differential equation
˙
X = AX and the Jacobi formula for det A.
Problems
47. Lax pairs and integrable systems
48. Matrices with prescribed eigenvalues
48.1.2. Theorem. For any polynomial f (x) = x
n
+c
1
x
n−1
+···+c
n
and
any matrix B of order n − 1 whose characteristic and minimal polynomials
coincide there exists a matrix A such that B is a submatrix of A and the
characteristic polynomial of A is equal to f.
48.2. Theorem. Given all offdiagonal elements in a complex matrix A
it is possible to select diagonal elements x
1
, . . . , x
n
so that the eigenvalues
of A are given complex numbers; there are finitely many sets {x
1
, . . . , x
n
}
satisfying this condition.
Solutions
Appendix
Eisenstein’s criterion, Hilbert’s Nullstellensats.
Bibliography
Index
CONTENTS 9
PREFACE
There are very many books on linear algebra, among them many really wonderful
ones (see e.g. the list of recommended literature). One might think that one does
not need any more books on this subject. Choosing one’s words more carefully, it
is possible to deduce that these books contain all that one needs and in the best
possible form, and therefore any new book will, at best, only repeat the old ones.
This opinion is manifestly wrong, but nevertheless almost ubiquitous.
New results in linear algebra appear constantly and so do new, simpler and
neater proofs of the known theorems. Besides, more than a few interesting old
results are ignored, so far, by text-bo oks.
In this book I tried to collect the most attractive problems and theorems of linear
algebra still accessible to first year students majoring or minoring in mathematics.
The computational algebra was left somewhat aside. The major part of the book
contains results known from journal publications only. I believe that they will be
of interest to many readers.
I assume that the reader is acquainted with main notions of linear algebra:
linear space, basis, linear map, the determinant of a matrix. Apart from that,
all the essential theorems of the standard course of linear algebra are given here
with complete proofs and some definitions from the above list of prerequisites is
recollected. I made the prime emphasis on nonstandard neat proofs of known
theorems.
In this book I only consider finite dimensional linear spaces.
The exposition is mostly performed over the fields of real or complex numbers.
The peculiarity of the fields of finite characteristics is mentioned when needed.
Cross-references inside the book are natural: 36.2 means subsection 2 of sec. 36;
Problem 36.2 is Problem 2 from sec. 36; Theorem 36.2.2 stands for Theorem 2
from 36.2.
Acknowledgments. The book is based on a course I read at the Independent
University of Moscow, 1991/92. I am thankful to the participants for comments and
to D. V. Beklemishev, D. B. Fuchs, A. I. Kostrikin, V. S. Retakh, A. N. Rudakov
and A. P. Veselov for fruitful discussions of the manuscript.
Typeset by A
M
S-T
E
X
10 PREFACE
Main notations and conventions
A =


a
11
. . . a
1n
. . . . . . . . .
a
m1
. . . a
mn


denotes a matrix of size m × n; we say that a square
n × n matrix is of order n;
a
ij
, sometimes denoted by a
i,j
for clarity, is the element or the entry from the
intersection of the i-th row and the j-th column;
(a
ij
) is another notation for the matrix A;


a
ij


n
p
still another notation for the matrix (a
ij
), where p ≤ i, j ≤ n;
det(A), |A| and det(a
ij
) all denote the determinant of the matrix A;
|a
ij
|
n
p
is the determinant of the matrix


a
ij


n
p
;
E
ij
— the (i, j)-th matrix unit — the matrix whose only nonzero element is
equal to 1 and occupies the (i, j)-th position;
AB — the product of a matrix A of size p × n by a matrix B of size n × q —
is the matrix (c
ij
) of size p ×q, where c
ik
=
n

j=1
a
ij
b
jk
, is the scalar product of the
i-th row of the matrix A by the k-th column of the matrix B;
diag(λ
1
, . . . , λ
n
) is the diagonal matrix of size n ×n with elements a
ii
= λ
i
and
zero offdiagonal elements;
I = diag(1, . . . , 1) is the unit matrix; when its size, n ×n, is needed explicitly we
denote the matrix by I
n
;
the matrix aI, where a is a numb er, is called a scalar matrix;
A
T
is the transposed of A, A
T
= (a

ij
), where a

ij
= a
ji
;
¯
A = (a

ij
), where a

ij
= a
ij
;
A
∗
=
¯
A
T
;
σ =

1 n
k
1
k
n

is a p ermutation: σ(i) = k
i
; the permutation

1 n
k
1
k
n

is often
abbreviated to (k
1
. . . k
n
);
sign σ = ( −1)
σ
=

1 if σ is even
−1 if σ is odd
;
Span(e
1
, . . . , e
n
) is the linear space spanned by the vectors e
1
, . . . , e
n
;
Given bases e
1
, . . . , e
n
and ε
ε
ε
1
, . . . ,ε
ε
ε
m
in spaces V
n
and W
m
, respectively, we
assign to a matrix A the operator A : V
n
−→ W
m
which sends the vector


x
1
.
.
.
x
n


into the vector



y
1
.
.
.
y
m



=


a
11
. . . a
1n
.
.
. . . .
.
.
.
a
m1
. . . a
mn




x
1
.
.
.
x
n


.
Since y
i
=
n

j=1
a
ij
x
j
, then
A(
n

j=1
x
j
e
j
) =
m

i=1
n

j=1
a
ij
x
j
ε
ε
ε
i
;
in particular, Ae
j
=

i
a
ij
ε
ε
ε
i
;
in the whole book except for §37 the notation
MAIN NOTATIONS AND CONVENTIONS 11
A > 0, A ≥ 0, A < 0 or A ≤ 0 denote that a real symmetric or Hermitian matrix
A is positive definite, nonnegative definite, negative definite or nonp ositive definite,
respectively; A > B means that A −B > 0; whereas in §37 they mean that a
ij
> 0
for all i, j, etc.
Card M is the cardinality of the set M, i.e, the number of elements of M;
A|
W
denotes the restriction of the operator A : V −→ V onto the subspace
W ⊂ V ;
sup the least upper bound (supremum);
Z, Q, R, C, H, O denote, as usual, the sets of all integer, rational, real, complex,
quaternion and octonion numbers, respectively;
N denotes the set of all positive integers (without 0);
δ
ij
=

1 if i = j,
0 otherwise.
12 PREFACECHAPTER I
DETERMINANTS
The notion of a determinant appeared at the end of 17th century in works of
Leibniz (1646–1716) and a Japanese mathematician, Seki Kova, also known as
Takakazu (1642–1708). Leibniz did not publish the results of his studies related
with determinants. The best known is his letter to l’Hospital (1693) in which
Leibniz writes down the determinant condition of compatibility for a system of three
linear equations in two unknowns. Leibniz particularly emphasized the usefulness
of two indices when expressing the coefficients of the equations. In modern terms
he actually wrote about the indices i, j in the expression x
i
=

j
a
ij
y
j
.
Seki arrived at the notion of a determinant while solving the problem of finding
common roots of algebraic equations.
In Europe, the search for common roots of algebraic equations soon also became
the main trend associated with determinants. Newton, Bezout, and Euler studied
this problem.
Seki did not have the general notion of the derivative at his disposal, but he
actually got an algebraic expression equivalent to the derivative of a polynomial.
He searched for multiple roots of a polynomial f(x) as common roots of f(x) and
f

(x). To find common roots of polynomials f(x) and g(x) (for f and g of small
degrees) Seki got determinant expressions. The main treatise by Seki was published
in 1674; there applications of the method are published, rather than the method
itself. He kept the main method in secret confiding only in his closest pupils.
In Europe, the first publication related to determinants, due to Cramer, ap-
peared in 1750. In this work Cramer gave a determinant expression for a solution
of the problem of finding the conic through 5 fixed points (this problem reduces to
a system of linear equations).
The general theorems on determinants were proved only ad hoc when needed to
solve some other problem. Therefore, the theory of determinants had been develop-
ing slowly, left behind out of proportion as compared with the general development
of mathematics. A systematic presentation of the theory of determinants is mainly
associated with the names of Cauchy (1789–1857) and Jacobi (1804–1851).
1. Basic properties of determinants
The determinant of a square matrix A =


a
ij


n
1
is the alternated sum

σ
(−1)
σ
a
1σ(1)
a
2σ (2)
. . . a
nσ ( n)
,
where the summation is over all permutations σ ∈ S
n
. The determinant of the
matrix A =


a
ij


n
1
is denoted by det A or |a
ij
|
n
1
. If det A = 0, then A is called
invertible or nonsingular.
The following properties are often used to compute determinants. The reader
can easily verify (or recall) them.
1. Under the permutation of two rows of a matrix A its determinant changes
the sign. In particular, if two rows of the matrix are identical, det A = 0.
Typeset by A
M
S-T
E
X
1. BASIC PROPERTIES OF DETERMINANTS 13
2. If A and B are square matrices, det

A C
0 B

= det A · det B.
3. | a
ij
|
n
1
=

n
j=1
(−1)
i+j
a
ij
M
ij
, where M
ij
is the determinant of the matrix
obtained from A by crossing out the ith row and the jth column of A (the row
(echelon) expansion of the determinant or, more precisely, the expansion with respect
to the ith row).
(To prove this formula one has to group the factors of a
ij
, where j = 1, . . . , n,
for a fixed i.)
4.







λα
1
+ µβ
1
a
12
. . . a
1n
.
.
.
.
.
. ···
.
.
.
λα
n
+ µβ
n
a
n2
. . . a
nn







= λ






α
1
a
12
. . . a
1n
.
.
.
.
.
. ···
.
.
.
α
n
a
n2
. . . a
nn






+ µ







β
1
a
12
. . . a
1n
.
.
.
.
.
. ···
.
.
.
β
n
a
n2
. . . a
nn







.
5. det(AB) = det A det B.
6. det(A
T
) = det A.
1.1. Before we start computing determinants, let us prove Cramer’s rule. It
appeared already in the first published paper on determinants.
Theorem (Cramer’s rule). Consider a system of linear equations
x
1
a
i1
+ ··· + x
n
a
in
= b
i
(i = 1, . . . , n),
i.e.,
x
1
A
1
+ ··· + x
n
A
n
= B,
where A
j
is the jth column of the matrix A =


a
ij


n
1
. Then
x
i
det(A
1
, . . . , A
n
) = det (A
1
, . . . , B, . . . , A
n
) ,
where the column B is inserted instead of A
i
.
Proof. Since for j = i the determinant of the matrix det(A
1
, . . . , A
j
, . . . , A
n
),
a matrix with two identical columns, vanishes,
det(A
1
, . . . , B, . . . , A
n
) = det (A
1
, . . . ,

x
j
A
j
, . . . , A
n
)
=

x
j
det(A
1
, . . . , A
j
, . . . , A
n
) = x
i
det(A
1
, . . . , A
n
). 
If det(A
1
, . . . , A
n
) = 0 the formula obtained can be used to find solutions of a
system of linear equations.
1.2. One of the most often encountered determinants is the Vandermonde de-
terminant, i.e., the determinant of the Vandermonde matrix
V (x
1
, . . . , x
n
) =







1 x
1
x
2
1
. . . x
n−1
1
.
.
.
.
.
.
.
.
. ···
.
.
.
1 x
n
x
2
n
. . . x
n−1
n







=

i>j
(x
i
− x
j
).
To compute this determinant, let us subtract the (k − 1)-st column multiplied
by x
1
from the kth one for k = n, n − 1, . . . , 2. The first row takes the form